Hacim ağırlığı nedir?
Hacim ağırlığı, bir gönderinin kapladığı hacmin taşıma modunun bölenine göre kilograma çevrilmiş hâlidir. Taşıyıcı, gerçek (brüt) ağırlık ile hacim ağırlığını karşılaştırır; hangisi büyükse ücretlendirilebilir ağırlık odur. Böylece hafif ama yer kaplayan yükler, taşıtta işgal ettikleri kapasite üzerinden faturalandırılır. Volumetrik ağırlık da aynı kavramın karşılığıdır.
Hava kargoda hacim ağırlığı nasıl hesaplanır?
Havada hacim ağırlığı, santimetre cinsinden en, boy ve yükseklik çarpımının 6000'e bölünmesiyle bulunur. IATA'nın yerleşik böleni 6000 cm³/kg'dır; bu, 1 m³'ün yaklaşık 167 kg sayılması demektir. Örnek: 120 x 80 x 100 cm ölçüsündeki tek palet 960.000 cm³ eder, 6000'e bölününce 160 kg hacim ağırlığı çıkar. Paletin gerçek ağırlığı 90 kg ise fatura 160 kg üzerinden düzenlenir. Ekspres kurye ürünlerinde standart bölen 5000'dir; aynı palet bu kez 192 kg olur. Ölçüler yükün en dış noktalarından alınır: palet ayakları, streç film ve taşan ambalaj hacme dahildir.
- Formül: (en x boy x yükseklik, cm) / 6000 = hacim ağırlığı (kg)
- Ekspres üründe bölen 5000, sonuç yaklaşık %20 daha yüksek
- Karşılaştırma: 160 kg hacim ağırlığı > 90 kg gerçek ağırlık, ücret 160 kg
Karayolu parsiyelde hangi kural geçerli?
Karayolu parsiyelde yaygın kabul 1 m³ = 333 kg, yani 1/3000 bölenidir. Örnek: 2 m³ hacim kaplayan 400 kg'lık gönderinin hacim ağırlığı 2 x 333 = 666 kg'dır ve ücretlendirme 666 kg üzerinden yapılır. Ağır ama küçük hacimli yüklerde ikinci bir ölçü devreye girer: yükleme metresi (ldm). Fiili iç genişlik dorse tipine göre 2,45 m'ye kadar çıksa da ldm formülünün tabanı sektörde 2,40 m kabul edilir; bir yükün ldm değeri, kapladığı taban alanının 2,40'a bölünmesiyle bulunur ve 1 ldm yaygın olarak 1.750 kg'a karşılık gelir. 120 x 80 cm'lik bir Euro palet 0,96 m² taban alanı kaplar; bu da 0,4 ldm, yani 700 kg eder. Üzerine istif alınamayan yüklerde taşıyıcı ldm'yi yüksekliğe bakmadan tam sayar.
- 1 m³ ≈ 333 kg (1/3000 böleni)
- 1 ldm ≈ 1.750 kg; ldm = taban alanı (m²) / 2,40
- İstiflenemeyen yükte ldm tam sayılır
Denizyolu LCL'de ücretlendirilebilir ağırlık nasıl bulunur?
LCL'de ölçü W/M (weight or measurement) kuralıdır: 1 m³ ile 1.000 kg eşdeğer sayılır ve büyük olan ücretlendirilir. Sonuç birimine gelir tonu (navlun tonu; revenue ton, R/T) denir. Örnek: 6,5 m³ hacim kaplayan 1.200 kg'lık gönderide hacim 6,5 R/T, ağırlık 1,2 R/T eder; ücretlendirme 6,5 R/T üzerindendir. Tersine, 2 m³ hacimli 3.500 kg'lık makine parçasında 3,5 R/T ile ağırlık baskın çıkar. LCL'de taşıyıcıların çoğu asgari 1 R/T uygular, bu yüzden çok küçük gönderiler yine bir tam gelir tonu üzerinden fiyatlanır. FCL'de bu hesap yapılmaz; fiyat konteyner başına verilir, sınırı ise konteynerin azami yük kapasitesi ve varış ülkesindeki karayolu ağırlık limitleri belirler.
Hangi durumda gerçek ağırlık ücretlenir?
Yükün yoğunluğu, o taşıma modunun eşik yoğunluğunu aştığında gerçek ağırlık ücretlenir. Eşik, bölenin doğrudan karşılığıdır: havada 167 kg/m³, ekspres üründe 200 kg/m³, karayolu parsiyelde 333 kg/m³, denizyolu LCL'de 1.000 kg/m³. Metal döküm, mermer, dolu kimyasal bidon gibi yoğun yüklerde gerçek ağırlık; tekstil, ambalaj malzemesi, mobilya, boş kap gibi düşük yoğunluklu yüklerde hacim ağırlığı baskın çıkar. Aynı yük denizde ağırlıktan, havada hacimden ücretlenebilir. Bu yüzden mod karşılaştırması yapılırken tek bir ağırlık üzerinden teklif istemek yanıltıcıdır; her mod için hesap ayrı yapılmalıdır.
Ölçü ve yuvarlama pratiğinde nelere dikkat edilmeli?
Beyan edilen ölçü ile terminalde alınan ölçü farklı çıkarsa fatura terminal ölçüsüne göre düzeltilir. Havada gönderi ağırlığı yaygın uygulamada bir üst 0,5 kg'a, parça ölçüleri en yakın santimetreye yuvarlanır. Paletlenmiş yükte paletin kendi yüksekliği ve streç kalınlığı hacme dahildir; 100 cm'lik bir kutu paletlendiğinde 115 cm'lik bir hacme dönüşebilir. Terminal ölçüm cihazları yükün dış kutusunu tarar, dolayısıyla taşan bir köşe, çıkıntılı aksam ya da eğik istif tüm kutuyu büyütür. Ölçüyü rezervasyondan önce paletlenmiş hâliyle bildirmek, sonradan gelen fark faturası riskini büyük ölçüde ortadan kaldırır.
Taşıma moduna göre hacim ağırlığı bölenleri ve eşik yoğunluklar
| Taşıma modu |
Kural / bölen |
1 m³ kaç kg sayılır |
Eşik yoğunluk (üstünde gerçek ağırlık ücretlenir) |
| Hava kargo (IATA) |
(cm³) / 6000 |
≈ 167 kg |
167 kg/m³ |
| Hava ekspres / kurye |
(cm³) / 5000 |
200 kg |
200 kg/m³ |
| Karayolu parsiyel |
(cm³) / 3000 |
≈ 333 kg |
333 kg/m³ |
| Karayolu (yükleme metresi) |
1 ldm ≈ 1.750 kg |
Taban alanına göre |
Alan bazlı, hacimden bağımsız |
| Deniz LCL (W/M) |
1 m³ = 1.000 kg, gelir tonu (R/T) |
1.000 kg |
1.000 kg/m³ |
| Deniz FCL |
Hacim ağırlığı uygulanmaz |
— |
Konteyner başına fiyat |
Sık sorulan sorular
Hacim ağırlığı ile ücretlendirilebilir ağırlık aynı şey mi?
Hayır. Hacim ağırlığı hesabın yalnız bir girdisidir; ücretlendirilebilir ağırlık (chargeable weight) ise gerçek ağırlık ile hacim ağırlığından büyük olanıdır. Her gönderide iki değer birden hesaplanır, faturaya sadece büyük olan yansır. Teklif alırken hangisinin esas alındığını sormak, karşılaştırmayı doğru yapmanın ilk şartıdır.
Bölen 6000 yerine 5000 olursa ücret ne kadar artar?
Hacim ağırlığı yaklaşık %20 artar, çünkü aynı hacim daha küçük bir sayıya bölünür. 960.000 cm³'lük bir palet 6000 bölenle 160 kg, 5000 bölenle 192 kg olur. Buna karşılık gerçek ağırlığı bu değerlerin üzerinde olan yoğun yüklerde bölen değişikliğinin faturaya hiçbir etkisi olmaz, çünkü zaten gerçek ağırlık ücretlenmektedir.
Palet ve ambalajın ağırlığı hesaba katılır mı?
Evet. Hem gerçek ağırlıkta hem hacim hesabında brüt değerler kullanılır; paletin, kasanın, köşebentlerin ve streç filmin hem ağırlığı hem kapladığı hacim dahildir. Net ürün ağırlığı yalnız gümrük beyanı ve menşe belgeleri için ayrıca gösterilir. Bu yüzden çeki listesinde brüt ve net ağırlığın ikisi de yer almalıdır.
Çok parçalı gönderide her kutu ayrı mı hesaplanır?
Her parçanın hacmi ayrı hesaplanıp toplanır, sonra toplam hacim ağırlığı ile toplam brüt ağırlık karşılaştırılır. Parça bazında büyük olanı seçip toplamak yanlış ve fazla bir sonuç verir; karşılaştırma daima gönderi düzeyinde yapılır.