Navlun nedir?
Navlun, bir yükün belirlenen çıkış noktasından varış noktasına taşınması karşılığında taşıyana ödenen bedeldir. Parsiyel taşımalarda ağırlık, hacim veya bu ikisinin karşılaştırılmasıyla bulunan ücretlendirilebilir birim üzerinden; tam konteyner taşımada ise konteyner başına götürü olarak hesaplanır. Terminal, depolama ve gümrük masrafları navlunun içinde değildir; teklifte ayrı kalemler olarak görünür.
Navlun nasıl hesaplanır?
Navlun, her taşıma modunun kendi ücretlendirme birimi üzerinden hesaplanır: önce ücretlendirilebilir birim bulunur, sonra birim fiyatla çarpılır. Denizyolu tam konteynerde (FCL) bedel konteyner başına götürüdür; kutunun içine az ya da çok yüklemeniz navlunu değiştirmez. Denizyolu parsiyelde (LCL) ağırlık ile hacim karşılaştırılır, büyük olan esas alınır. Havayolunda hacim ağırlığı, santimetre cinsinden en × boy × yükseklik çarpımının 6000'e bölünmesiyle bulunur ve gerçek ağırlıkla karşılaştırılır; ekspres kurye ağlarının çoğu kendi tarifesinde 5000 bölenini kullandığı için aynı koli daha ağır çıkar. Karayolu parsiyelde yaygın kabul 1 m³ ≈ 333 kg ve 1 yükleme metresi (ldm) ≈ 1.750 kg'dır. Bu dönüşümler taşıyıcı tarifesine göre değişebildiğinden, teklif alırken hangi bölenin uygulandığı yazılı olarak sorulmalıdır.
- Deniz FCL: konteyner başına götürü fiyat, hacim ve ağırlık limitleri içinde kalmak şartıyla
- Deniz LCL: gelir tonu (revenue ton, R/T) — 1 m³ ile 1 ton eşdeğer, büyüğü ücretlendirilir
- Hava: kg — (en × boy × yükseklik cm) ÷ 6000 ile bulunan hacim ağırlığı, gerçek ağırlıkla karşılaştırılır
- Karayolu parsiyel: kg, m³ veya ldm — hangisi daha yüksek çıkarsa fatura onun üzerinden düzenlenir
W/M (gelir tonu) kuralı nedir?
W/M (weight or measurement), denizyolu parsiyel taşımada ağırlık ile hacmin karşılaştırılıp büyük olanın ücretlendirilmesi kuralıdır. Denizyolunda 1 m³ ile 1 ton eşdeğer sayılır ve çıkan birime gelir tonu (navlun tonu; revenue ton, R/T) denir. Örnek: 4.200 kg ağırlığındaki ve 7,3 m³ hacmindeki bir parti ağırlıkta 4,2 R/T, hacimde 7,3 R/T verir; navlun 7,3 R/T üzerinden hesaplanır ve bu yük hacimsel sayılır. Tersi durumda, 6.500 kg ve 2,4 m³ olan bir partide fatura 6,5 R/T üzerinden çıkar. Taşıyıcıların çoğu asgari bir R/T ücretlendirmesi uygular; yani yarım metreküplük tek palet bile tam bir birim sayılabilir. Ölçü, paletin taban alanı ve toplam yüksekliği üzerinden alınır: palet tahtası, streç ve çıkıntı yapan ambalaj hacme dahildir.
Navluna dahil olmayan masraflar nelerdir?
Navlun yalnızca taşıma bedelidir; yükün terminalde, antrepoda ve gümrükte geçirdiği her aşama ayrı faturalanır. Teklifteki navlun rakamını toplam maliyet sanmak, ithalat bütçesinde sık yapılan hatalardan biridir. Kapıdan kapıya gerçek maliyeti görmek için çıkış ve varış tarafındaki yerel masrafların (local charges) kalem kalem listelenmesini isteyin; özellikle varış tarafı masrafları teklif aşamasında çoğu zaman görünmez.
- THC (terminal elleçleme): geminin bordası ile saha arasındaki elleçleme, çıkışta ve varışta ayrı ayrı
- Ardiye ve depolama: terminalin ya da antreponun saha kullanım bedeli
- Demuraj ve detention: konteynerin serbest süreyi aşan bekleme cezaları
- Gümrük müşavirliği ücreti, gümrük vergileri ve fonlar
- Belge ücretleri: konşimento düzenleme, yük teslim/serbest bırakma. Gümrükler Genel Müdürlüğü'nün Kasım 2017 tarihli yazısıyla gümrük idarelerince işlemlerin hiçbir aşamasında ordino aranmayacağı bildirildi; buna karşın acenteler farklı adlar altında belge kalemi faturalayabiliyor
- İç nakliye, konteyner temizlik, ISPS, tehlikeli madde ve soğutmalı ekipman ek ücretleri
- Yük sigortası — navlun ödense de sigorta ayrı bir sözleşmedir
Peşin (prepaid) ve varışta ödemeli (collect) navlun farkı nedir?
Prepaid navlunu gönderici, collect navlunu ise alıcı öder; bu bilgi konşimentonun yüzüne yazılır. Hangisinin geçerli olacağını satış sözleşmesindeki Incoterms kuralı belirler. CFR, CIF, CPT, CIP, DAP, DPU ve DDP'de ana taşıma bedelini satıcı üstlendiği için sevkiyat prepaid çıkar. EXW, FCA, FAS ve FOB'da ana taşımayı alıcı ayarlar ve öder; sevkiyat collect gider. Collect işlerde varış acentesi navlun tahsil edilmeden yükü serbest bırakmaz, dolayısıyla alıcının ödemeyi geciktirmesi doğrudan ardiye ve demuraj üretir. Prepaid/collect ayrımının yalnızca navlunu kapsadığını unutmayın: terminal masrafları, gümrük ve varış tarafı kalemlerinin kime ait olacağı sözleşmede ayrıca belirtilmelidir, aksi halde fatura tartışması varış limanında başlar.
Navlun fiyatını hangi değişkenler belirler?
Navlun, aynı rota için haftadan haftaya değişebilen bir piyasa fiyatıdır; belirleyici olan gemi ya da uçak kapasitesinin talebe oranıdır. Kapasite daraldığında oranlar hızla yükselir, boş kapasite oluştuğunda geriler. Bunun üzerine taşıyanların ayrı kalem olarak yansıttığı ek ücretler biner. Bu yüzden bir teklifin yalnızca rakamı değil, hangi ek ücretleri kapsadığı ve geçerlilik tarihi de karşılaştırılmalıdır.
- Yakıt maliyeti: BAF/bunker ek ücreti olarak ayrı yansıtılır
- Kur hareketleri: CAF gibi kur düzeltme kalemleri
- Sezon ve talep yoğunluğu: PSS (yoğun sezon ek ücreti) ve GRI (genel navlun artışı)
- Rota, aktarma sayısı ve doğrudan sefer olup olmaması
- Ekipman dengesizliği: boş konteynerin bölgede bulunup bulunmaması
- Yükün niteliği: tehlikeli madde, soğutmalı, ağır veya gabari dışı yük
- Kontratlı hacim taahhüdü ile spot piyasa arasındaki fark
- Boğaz, kanal ve liman aksaklıkları kaynaklı rota uzaması
Taşıma moduna göre ücretlendirilebilir birim ve yaygın dönüşümler
| Taşıma modu |
Ücret birimi |
Yaygın dönüşüm |
Karşılaştırma yapılır mı? |
| Deniz — FCL |
Konteyner |
Yok; kutu başına götürü |
Hayır (ağırlık ve hacim limitleri içinde) |
| Deniz — LCL |
Gelir tonu (R/T) |
1 m³ = 1.000 kg |
Evet, büyüğü esas alınır |
| Hava kargo |
kg |
(cm × cm × cm) ÷ 6000 |
Evet, gerçek ve hacim ağırlığından büyüğü |
| Karayolu parsiyel |
kg / m³ / ldm |
1 m³ ≈ 333 kg, 1 ldm ≈ 1.750 kg |
Evet, en yüksek değer üzerinden |
Sık sorulan sorular
Navlun ile taşıma bedeli aynı şey midir?
Pratikte evet. Navlun deniz ticaretinden gelen bir terimdir ancak bugün hava ve karayolu için de taşıma bedeli anlamında kullanılır; faturada çoğunlukla "freight" karşılığı olarak geçer. Yalnız navlun, kapıdan kapıya toplam maliyet değildir: terminal, ardiye, gümrük ve belge kalemleri bunun dışındadır.
Navlun KDV'ye tabi midir?
3065 sayılı KDV Kanunu'nun 14. maddesi transit taşımacılık ile Türkiye ile yabancı ülkeler arasında yapılan taşıma işlerine istisna tanır; bu kapsamdaki navlun ve taşımaya bağlı belge düzenleme hizmetleri istisnadan yararlanır. Tamamen yurt içinde gerçekleşen taşımalar bu kapsamda değildir. Kendi sevkiyatınızın hangi kapsama girdiğini mali müşavirinizle teyit edin.
FCL'de de hacim-ağırlık karşılaştırması yapılır mı?
Hayır. FCL'de bedel konteyner başınadır; içine 10 m³ da 28 m³ da koysanız navlun değişmez. Karşılaştırma yalnızca parsiyel taşımalarda anlam taşır. FCL'de dikkat edilecek şey ücret birimi değil, konteynerin azami yük ağırlığı ve karayolu aksında geçerli aks/dingil ağırlık sınırlarıdır.
Navlun teklifleri neden kısa süreli geçerli oluyor?
Çünkü navlun, taşıyanın kapasitesine göre dönemsel olarak güncellenen bir piyasa fiyatıdır; yakıt, kur ve sezon kalemleri ay içinde bile revize edilebilir. Bu nedenle teklifte geçerlilik tarihi, hangi ek ücretlerin dahil olduğu ve yer teyidinin (booking) hangi tarihe alındığı mutlaka yazılı olmalıdır.