Incoterms 2020 nedir?
Incoterms 2020, Milletlerarası Ticaret Odası'nın (ICC) yayımladığı ve alıcı ile satıcı arasında masrafın, riskin ve gümrük yükümlülüğünün hangi noktada el değiştirdiğini tanımlayan 11 teslim kuralıdır. Sözleşmede kural, ardından adlandırılmış yer ve sürüm yılı birlikte yazılır. Kurallar mülkiyetin devrini, ödeme şeklini ve sözleşmeye aykırılığın sonuçlarını düzenlemez.
Masraf devri ile risk devri hangi kurallarda ayrışır?
Masraf ve risk yalnızca C grubu kurallarda (CFR, CIF, CPT, CIP) farklı noktalarda devredilir. Bu dört kuralda satıcı taşımayı varış noktasına kadar öder, ancak eşyanın hasar veya kayıp riski yükleme ucunda alıcıya geçer. CIF ile satılan bir yükte gemi yola çıktıktan sonra oluşan hasar alıcının riskindedir; buna karşılık navlun faturası satıcının üzerindedir. E, F ve D gruplarında iki devir aynı fiziksel noktada gerçekleşir. Bu ayrım, hasar hâlinde sigortayı kimin ihbar edeceğini ve taşıyıcıya kimin rücu edeceğini belirlediği için sözleşmede kuralın yanına hem adlandırılmış yerin hem de "Incoterms 2020" ibaresinin yazılması gerekir.
- E grubu (EXW): asgari satıcı yükümlülüğü
- F grubu (FCA, FAS, FOB): ana taşımayı alıcı ayarlar
- C grubu (CFR, CIF, CPT, CIP): ana taşımayı satıcı öder, risk erken geçer
- D grubu (DAP, DPU, DDP): azami satıcı yükümlülüğü
Hangi kural hangi taşıma moduna uygundur?
Dört kural yalnızca deniz ve iç suyolu taşımasında kullanılır: FAS, FOB, CFR ve CIF. Kalan yedi kural (EXW, FCA, CPT, CIP, DAP, DPU, DDP) her taşıma modunda ve birden çok modun birleştiği kombine sevkiyatlarda çalışır. Deniz kurallarının ortak noktası teslim noktasının gemi olmasıdır: FAS'ta gemi doğrultusu, diğer üçünde geminin üzeri. Hava veya karayolu gönderisinde FOB yazmak teslim noktasını tanımsız bırakır, çünkü ortada gemi yoktur; bu belirsizlik akreditif incelemesinde ve hasar dosyasında sorun çıkarır. Kombine bir sevkiyatta doğru karşılıklar sırasıyla FCA, CPT ve CIP'tir.
- Yalnız deniz ve iç suyolu: FAS, FOB, CFR, CIF
- Tüm modlar ve kombine taşıma: EXW, FCA, CPT, CIP, DAP, DPU, DDP
Konteyner yükünde neden FOB yerine FCA kullanılmalı?
Konteyner, satıcının kontrolünden gemiye yüklendiği anda değil, terminale ya da konsolidasyon deposuna teslim edildiği anda çıkar. FOB'da risk gemi üzerinde geçtiği için konteynerin terminalde beklediği, istiflendiği ve vinçle taşındığı günlerde eşya hukuken hâlâ satıcının riskindedir; oysa satıcının o aşamada eşya üzerinde hiçbir fiili denetimi yoktur. ICC bu nedenle konteynerli ve çok modlu sevkiyatlarda FCA'yı önerir. FCA'da teslim, adlandırılan yerde alıcının taşıyıcısına yapılır ve risk tam orada geçer. Akreditif "on board" kaydı taşıyan konşimento istiyorsa, Incoterms 2020 ile FCA maddesine eklenen düzenleme tarafların bu belgenin satıcıya düzenlenmesini kararlaştırmasına imkân verir.
Incoterms 2010'a göre ne değişti?
Kural sayısı 11'de kaldı; başlıca üç değişiklik DAT'ın DPU'ya dönüşmesi, CIP'te sigorta seviyesinin yükseltilmesi ve FCA'ya yükleme kaydı düzenlemesinin eklenmesidir. DAT (Delivered at Terminal) yerini DPU'ya (Delivered at Place Unloaded) bıraktı; böylece boşaltmanın bir terminalle sınırlı olmadığı, kararlaştırılan herhangi bir yerde yapılabileceği netleşti. DPU, boşaltma yükümlülüğü satıcıda olan tek kuraldır. CIP'te satıcının yaptıracağı asgari sigorta Institute Cargo Clauses (C) seviyesinden (A) seviyesine çıkarıldı; CIF'te ise (C) seviyesi korundu. Ayrıca kurallarda tarafların taşımayı üçüncü bir taşıyıcıya vermek yerine kendi araçlarıyla yapabileceği açıkça belirtildi.
Gümrük yükümlülüğü hangi kuralda kimde?
İhracat gümrüğü EXW dışındaki tüm kurallarda satıcıda, ithalat gümrüğü ise DDP dışındaki tüm kurallarda alıcıdadır. EXW'de ihracat beyannamesini alıcının yaptırması gerekir; Türkiye'den yapılan ihracatta beyanname ihracatçı firma adına tescil edildiği için EXW pratikte uyumsuzluk yaratır ve ihracat istisnasının belgelenmesini zorlaştırır. DDP ters uçtadır: satıcı varış ülkesindeki ithalat vergilerini üstlenir, ancak o ülkede ithalatçı sıfatıyla kayıtlı olmadığı için ödediği KDV'yi çoğu durumda indirim veya iade mekanizmasına sokamaz. Bu iki uç yerine, ihracatta FCA ve varış teslimi isteniyorsa DAP çoğu işte daha güvenli karşılıklardır.
Incoterms 2020 kurallarında masraf devri, risk devri ve taşıma modu
| Kural |
Satıcının üstlendiği son masraf |
Riskin alıcıya geçtiği nokta |
Taşıma modu |
| EXW |
Eşyanın tesiste hazır edilmesi (yükleme yok) |
Satıcı tesisinde eşya alıcının tasarrufuna bırakıldığında |
Tüm modlar |
| FCA |
Adlandırılan yerde taşıyıcıya teslim + ihracat gümrüğü |
Adlandırılan yerde taşıyıcıya teslimde |
Tüm modlar |
| FAS |
Yükleme limanında gemi doğrultusuna bırakma |
Eşya gemi doğrultusuna konduğunda |
Deniz / iç suyolu |
| FOB |
Eşyanın gemiye yüklenmesi |
Eşya gemiye yüklendiğinde |
Deniz / iç suyolu |
| CFR |
Varış limanına kadar navlun |
Yükleme limanında gemiye yüklendiğinde |
Deniz / iç suyolu |
| CIF |
Varış limanına kadar navlun + asgari sigorta (ICC C) |
Yükleme limanında gemiye yüklendiğinde |
Deniz / iç suyolu |
| CPT |
Adlandırılan varış yerine kadar taşıma |
İlk taşıyıcıya teslimde |
Tüm modlar |
| CIP |
Varış yerine kadar taşıma + geniş sigorta (ICC A) |
İlk taşıyıcıya teslimde |
Tüm modlar |
| DAP |
Varış yerinde boşaltmaya hazır hâlde teslim |
Varış yerinde, araç üzerinde boşaltmaya hazırken |
Tüm modlar |
| DPU |
Varış yerinde boşaltma dahil teslim |
Boşaltma tamamlandığında |
Tüm modlar |
| DDP |
Varış yerinde teslim + ithalat vergileri |
Varış yerinde, araç üzerinde boşaltmaya hazırken |
Tüm modlar |
Sık sorulan sorular
Incoterms 2020 yayımlanınca Incoterms 2010 geçersiz mi oldu?
Hayır. Kurallar sözleşmeye atıf yoluyla girer, yani taraflar hangi sürümü yazarsa o sürüm uygulanır; 2010 sürümüne atıf yapan bir sözleşme bugün de geçerlidir. Bu nedenle satış sözleşmesinde, proforma faturada ve akreditif metninde kuralın yanına sürüm yılını yazmak gerekir. Sürüm belirtilmezse hangi metnin geçerli olduğu tartışmaya açılır.
Incoterms mülkiyetin ne zaman geçtiğini belirler mi?
Hayır. Kurallar masraf, risk ve gümrük yükümlülüğünün dağılımını düzenler. Mülkiyetin devri, ödeme koşulu, gecikme faizi ve sözleşmeye aykırılığın sonuçları Incoterms kapsamı dışındadır; bunlar satış sözleşmesine ve uygulanacak hukuka bırakılmıştır. Mülkiyetin hangi anda geçtiği sözleşmede ayrıca yazılmalıdır.
Hangi kurallarda sigorta yaptırmak zorunludur?
Yalnız CIF ve CIP'te satıcının alıcı lehine sigorta yaptırma yükümlülüğü vardır. CIF'te asgari teminat Institute Cargo Clauses (C), CIP'te ise (A) seviyesidir. Diğer dokuz kuralda sigorta yaptırmak sözleşmesel bir zorunluluk değildir; riski taşıyan taraf kendi kararıyla poliçe düzenletir. Riskin nerede geçtiğini bilmeden poliçenin başlangıç ve bitiş noktası doğru yazılamaz.
FOB satışta navlunu satıcı öderse ne olur?
Kural bozulmuş olur ve fatura ile taşıma belgesi birbiriyle çelişir. FOB'da navlun alıcıya aittir; satıcı navlunu ödeyip alıcıya yansıtıyorsa doğru kural CFR'dir. Bu tutarsızlık akreditif incelemesinde rezerve, gümrük kıymetinin tespitinde ise ilave beyan gerektiren bir farka yol açar.