A.TR belgesi nedir?
A.TR dolaşım belgesi, Türkiye ile Avrupa Birliği arasındaki Gümrük Birliği kapsamında eşyanın serbest dolaşımda olduğunu kanıtlayan bir statü belgesidir. Eşyanın nerede üretildiğini değil, gümrük yükümlülüklerinin yerine getirilmiş olduğunu gösterir; sanayi ürünleri ile işlenmiş tarım ürünlerinde kullanılır.
A.TR menşe belgesi midir?
Hayır; A.TR menşe değil statü belgesidir. Eşyanın nerede üretildiğini göstermez, Gümrük Birliği tarafları arasında serbest dolaşımda olduğunu, yani gümrük yükümlülüklerinin yerine getirildiğini gösterir. Bu nedenle Uzak Doğu menşeli bir ürün, Avrupa Birliği'nde serbest dolaşıma girdikten sonra A.TR eşliğinde Türkiye'ye gelebilir. Pratik sonucu önemlidir: A.TR gümrük vergisini sıfırlasa da eşya üçüncü ülke menşeliyse ilave gümrük vergisi doğabilir ve bu yükten korunmak için menşein ayrıca ispatlanması gerekir. İspat; tedarikçi beyanı, menşe şahadetnamesi ya da tercihli menşe ispat belgesiyle yapılır. Sipariş aşamasında satıcıdan yalnızca A.TR'yi değil, menşei gösteren belgeyi de istemek maliyet sürprizini önler.
Hangi ürünler A.TR kapsamına girmez?
Kapsam dışında iki grup vardır: Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu (AKÇT) ürün listesindeki eşya ve Gümrük Birliği'nin kapsamadığı tarım ürünleri. Gümrük Birliği sanayi ürünleriyle işlenmiş tarım ürünlerini kapsar; kömür, kok ve AKÇT listesindeki demir-çelik kalemleri ayrı rejime tabidir. Tarım tarafında Avrupa Birliği'nin tarım ürünü saydığı kalemler kapsam dışıdır ve bu yalnızca hububat, canlı hayvan gibi ham ürünlerle sınırlı değildir. Buradaki "işlenmiş tarım ürünü" ifadesi günlük dildeki "işlenmiş gıda" ile aynı şey değildir: Gümrük Birliği'nin kapsadığı işlenmiş tarım ürünleri, 1/95 sayılı Ortaklık Konseyi Kararı ekinde sayılan sınırlı bir listedir. Domates salçası, meyve ve sebze konserveleri, meyve suları, peynir ve et ürünleri gibi kalemlerin bir bölümü, işlenmiş görünmesine rağmen Avrupa Birliği mevzuatında tarım ürünü sayıldığı için Gümrük Birliği dışında kalır; sonuç ürün bazında, GTİP üzerinden kontrol edilmelidir. Kapsam dışı kalan kalemlerde tercihli rejimden yararlanmak için EUR.1 dolaşım sertifikası düzenlenir.
- Kapsam içi: sanayi ürünleri ve işlenmiş tarım ürünleri
- Kapsam dışı: AKÇT listesindeki kömür ve demir-çelik ürünleri
- Kapsam dışı: AB'nin tarım ürünü saydığı kalemler (salça, konserve, meyve suyu, peynir, et ürünleri)
- Kapsam dışı kalemlerde EUR.1 veya menşe beyanı kullanılır
A.TR belgesini kim düzenler, kim onaylar?
Belgeyi ihracatçı ya da gümrük beyannamesini imzalamaya yetkili kanuni temsilcisi düzenler, ihracatçının bağlı olduğu ticaret veya sanayi odası onaylar, gümrük idaresi vize eder; bu üç adım tamamlanmadan belge geçerli olmaz. Süreç elektronik ortamda yürür: belge sistem üzerinden oda onayına gönderilir, oda beyanı ve ekli belgeleri kontrol eder, gümrük vizesiyle işlem kapanır. Eşya ihraç edildikten sonra da belge alınabilir; bu durumda 8 numaralı gözlemler hanesine sistem tarafından "SONRADAN VERİLMİŞTİR" ibaresi yazılır. Sonradan verilen belge geçerlidir, ancak ithalatçı ülke gümrüğünün ek inceleme yapma ihtimali artar. Belgedeki eşya tanımının fatura ve beyanname ile birebir tutması, düzeltme ihtiyacını baştan önler.
A.TR belgesinin geçerlilik süresi ne kadar?
A.TR, ihracatçı ülke gümrük idaresince vize edildiği tarihten itibaren dört ay içinde ithalatçı ülke gümrüğüne ibraz edilmelidir. Örneğin 10 Mart'ta vize edilen bir belgenin son ibraz günü 10 Temmuz'dur. Bu dört aylık süre Gümrük Birliği düzenlemesinden gelir ve PEM menşe kurallarındaki süre değişikliklerinden etkilenmez. Süre kaçırıldığında belge kendiliğinden geçersiz olmaz: beklenmeyen hâllerden kaynaklanan gecikmelerde gümrük idaresi belgeyi süre bitiminden sonra da kabul edebilir; ayrıca eşyanın süresi içinde ilgili gümrüğe sunulmuş olması hâlinde de kabul mümkündür. Dört ay dolmadan antrepoya, serbest bölgeye veya geçici depolama yerine konulan eşyada süre durur, eşya ithal edildiğinde belge yeniden geçerli hâle gelir. Uzun ve aktarmalı deniz taşımalarında vize tarihi ile tahmini varış tarihi baştan karşılaştırılmalıdır.
A.TR ile EUR.1 arasındaki fark nedir?
Tek cümlede fark şudur: A.TR statü belgesidir, EUR.1 menşe belgesidir. A.TR eşyanın Gümrük Birliği içinde serbest dolaşımda olduğunu söyler ve üretim yerine hiç değinmez. EUR.1 ise eşyanın anlaşma kurallarına göre hangi ülke menşeli sayıldığını ispat eder; menşe kuralları tamamen elde edilme veya yeterli işçilik ölçütlerine dayanır. İkisi birbirinin alternatifi değildir, farklı sorulara cevap verirler. Aynı sevkiyatta kapsamı farklı kalemler varsa, örneğin sanayi ürünü ile konserve gıda birlikte gönderiliyorsa, kalemler ayrılıp biri için A.TR diğeri için EUR.1 düzenlenmesi gerekebilir. Hangi belgenin gerektiği, eşyanın GTİP'i ve varış ülkesiyle olan anlaşma çerçevesine bakılarak belirlenir.
A.TR ve EUR.1 arasındaki temel farklar
| Ölçüt |
A.TR dolaşım belgesi |
EUR.1 dolaşım sertifikası |
| Neyi ispat eder |
Serbest dolaşım statüsü |
Tercihli menşe |
| Kullanıldığı ticaret |
Türkiye - AB Gümrük Birliği |
STA'lı ülkeler ve AB ile A.TR dışı ürünler |
| Kapsanan eşya |
Sanayi ve işlenmiş tarım ürünleri |
İşlenmemiş tarım ve AKÇT ürünleri, STA kapsamı eşya |
| Eşyanın menşei |
Belge açısından belirleyici değildir |
Belgenin konusudur |
| İlave gümrük vergisi |
Tek başına muafiyet sağlamaz |
Menşe ispatıyla muafiyet sağlayabilir |
| İbraz süresi |
Vize tarihinden itibaren 4 ay |
Revize PEM kapsamında 10 ay; PEM dışı STA'larda 4 ay |
| Onay zinciri |
İhracatçı, oda, gümrük vizesi |
İhracatçı, oda, gümrük vizesi |
Sık sorulan sorular
A.TR belgesi gümrük vergisini tamamen sıfırlar mı?
A.TR, Gümrük Birliği kapsamındaki eşyada gümrük vergisini sıfırlar; ancak ilave gümrük vergisi ayrı bir yükümlülüktür. Eşya üçüncü ülke menşeliyse ve menşe ispat edilmezse İGV, tarifedeki "diğer ülkeler" oranı üzerinden istenebilir. Bu nedenle A.TR'nin yanına menşei gösteren bir belge eklemek, ithalat maliyet hesabının ayrılmaz parçasıdır.
A.TR belgesi hangi ülkelerde kullanılır?
A.TR, Türkiye ile Avrupa Birliği üyesi ülkeler arasındaki ticarette kullanılır. Gümrük Birliği tarafları dışındaki ülkelere yapılan ihracatta A.TR'nin bir işlevi yoktur; oralarda serbest ticaret anlaşması varsa EUR.1 veya menşe beyanı, anlaşma yoksa tercihsiz ticarette menşe şahadetnamesi devreye girer. Belge türü, varış ülkesi teyit edilmeden seçilmemelidir.
A.TR ibraz süresi geçerse ne olur?
Dört aylık süre geçse bile belge otomatik olarak reddedilmez. Beklenmeyen hâllere dayanan gecikmelerde gümrük idaresi belgeyi kabul edebilir; ayrıca eşya süresi içinde ilgili gümrüğe sunulmuşsa kabul mümkündür. Antrepo, serbest bölge ve geçici depolamada süre zaten durur. Yine de ithalatçıdan gecikme gerekçesinin belgelenmesi istenebilir.
A.TR belgesi ihracattan sonra alınabilir mi?
Alınabilir. Sevkiyat çıktıktan sonra düzenlenen belgenin 8 numaralı gözlemler hanesine elektronik onay sistemi tarafından "SONRADAN VERİLMİŞTİR" ibaresi işlenir ve belge bu haliyle geçerlidir. Bu yol, alıcının belgeyi geç talep ettiği ya da beyan sırasında atlandığı durumlarda kullanılır; ithalatçı gümrüğünün ek soru sorma ihtimali artar.