EUR.1 belgesi nedir?
EUR.1 dolaşım sertifikası, eşyanın tercihli menşe kurallarına göre hangi ülke menşeli sayıldığını ispat eden ve bu sayede anlaşmalı ülkelerde indirimli veya sıfır gümrük vergisi uygulanmasını sağlayan bir menşe ispat belgesidir. Serbest ticaret anlaşması bulunan ülkelerle ve AB ile ticarette A.TR kapsamı dışındaki ürünlerde kullanılır.
EUR.1 ile A.TR arasındaki fark nedir?
Fark tek cümleyle özetlenir: EUR.1 menşe belgesi, A.TR statü belgesidir. EUR.1 eşyanın anlaşma kurallarına göre hangi ülke menşeli sayıldığını kanıtlar ve tercihli gümrük vergisi uygulanmasını sağlar; A.TR ise eşyanın Türkiye-AB Gümrük Birliği içinde serbest dolaşımda olduğunu gösterir, üretim yerine bakmaz. EUR.1 iki alanda gerekir: Türkiye'nin serbest ticaret anlaşması bulunan ülkelerle ticaretinde ve Avrupa Birliği ile ticarette A.TR kapsamı dışında kalan ürünlerde, yani Gümrük Birliği kapsamına girmeyen tarım ürünleri ile AKÇT listesindeki kömür ve demir-çelik kalemlerinde. Tarım tarafındaki kapsam dışılık yalnız ham ürünlerle sınırlı değildir; ayrıntı için A.TR belgesi sayfasına bakın. Aynı ihracatçı, gönderdiği kaleme göre bazen A.TR bazen EUR.1 düzenler; seçim firmanın tercihine değil eşyanın GTİP'ine ve varış ülkesine bağlıdır.
Menşe kuralları nasıl belirlenir?
Menşe, eşyanın nereden sevk edildiğine değil nerede yeterli üretim gördüğüne bakılarak belirlenir. İki temel ölçüt vardır. Ürün tamamen o ülkede elde edilmişse, örneğin madencilik, tarım veya avcılık ürünleriyse, menşe doğrudan kazanılır. Menşeli olmayan girdi kullanılmışsa ürünün, anlaşma ekindeki liste kuralında yazılı işçilik ve işlemlerden geçmesi gerekir. Liste kuralları ürün bazlıdır ve tipik olarak gümrük tarife pozisyonunun değişmesini, menşeli olmayan girdilerin fabrika çıkış fiyatına oranının belirli bir eşiğin altında kalmasını veya spesifik bir üretim işleminin yapılmasını şart koşar. Buna karşılık paketleme, etiketleme, toz alma, basit montaj ve farklı ürünlerin basit karıştırılması gibi işlemler yetersiz sayılır ve tek başlarına menşe kazandırmaz.
Kümülasyon ve çapraz kümülasyon ne işe yarar?
Kümülasyon, başka bir anlaşma tarafından gelen girdilerin menşeli sayılmasına imkân vererek ürünün menşe kazanmasını kolaylaştırır. İkili kümülasyonda yalnızca iki taraf, çapraz kümülasyonda ise zincirdeki birden fazla ülke hesaba katılır; böylece tek başına yeterli işçilik şartını karşılayamayan bir üretim tercihli menşe elde edebilir. Türkiye bu sistemi Pan Avrupa-Akdeniz (PEM) Bölgesel Konvansiyonu üzerinden uygular. Revize PEM kuralları 1 Ocak 2026'da tek başına yürürlüğe girdi; eski kurallarla eşzamanlı uygulama 31 Aralık 2025'te sona erdiği için artık her ikili ilişkide tek bir kural seti geçerlidir. Ticaret Bakanlığı'nın 20 Mayıs 2026 tarihli PEM matrisi güncellemesine göre Türkiye'nin on altı tercihli düzenlemesinden on beşinde revize kurallara geçiş tamamlanmıştır; eski kural setiyle devam eden tek düzenleme Tunus'tur. Çapraz kümülasyon, zincirdeki tüm ülkelerin aynı kural sürümünü uygulamasını gerektirir.
EUR.1 yerine menşe beyanı ne zaman kullanılır?
Menşe beyanı, sertifika düzenlemeden fatura veya ticari belge üzerine yazılan metinle menşei ispatlama yöntemidir. Kıymeti 6.000 avronun altındaki sevkiyatlarda bu beyanı tüm ihracatçılar yapabilir; 6.000 avronun üzerindeki sevkiyatlarda ise yalnızca gümrük idaresince yetkilendirilmiş onaylanmış ihracatçılar beyan düzenleyebilir. Beyanın geçerlilik süresi EUR.1 ile aynıdır: revize PEM kuralları kapsamındaki ticarette düzenlendiği tarihten itibaren on ay, PEM dışında kalan serbest ticaret anlaşmalarında ise dört ay. Sık ve düşük tutarlı sevkiyat yapan firmalar için avantajı belirgindir: oda onayı ve gümrük vizesi beklenmediği için evrak trafiği kısalır, sevkiyat başına idari yük düşer. Buna karşılık sorumluluk tamamen ihracatçıdadır; sonradan yapılacak menşe kontrolünde beyanı destekleyen üretim ve girdi kayıtlarının ibraz edilmesi gerekir.
EUR.1 belgesini kim düzenler ve ne kadar geçerlidir?
EUR.1'i ihracatçı doldurur, ihracatçının bağlı olduğu ticaret veya sanayi odası kontrol edip onaylar, gümrük idaresi vize eder; belge ancak vizeyle geçerlilik kazanır. Oda incelemesi biçimsel değildir, menşe kurallarına uygunluk ekli üretim ve tedarik belgeleri üzerinden sorgulanır. İbraz süresi kural setine göre değişir: revize PEM kuralları kapsamındaki ticarette belge, vize tarihinden itibaren on ay içinde ithalatçı ülke gümrük idaresine ibraz edilmelidir — bu süre 1 Ocak 2026'dan itibaren dört aydan on aya çıkarılmıştır. PEM dışında kalan serbest ticaret anlaşmalarında klasik dört aylık süre uygulanmaya devam eder; A.TR'nin dört aylık süresi de bu değişiklikten etkilenmez. Eşya sevk edildikten sonra da EUR.1 alınabilir; bu durumda 7 numaralı "Gözlemler" hanesine "SONRADAN VERİLMİŞTİR" ibaresi konur. Revize PEM kapsamında belgeye işlenecek ek ibarelerde ülke bazlı farklılıklar vardır; örneğin 6 Mart 2026 itibarıyla EFTA ülkeleri ile Bosna-Hersek, kendi ithalat işlemleriyle sınırlı olmak üzere kümülasyon ibaresi zorunluluğunu tek taraflı kaldırmıştır.
Hangi ticarette hangi menşe veya dolaşım belgesi kullanılır
| Ticaret yönü / eşya |
Kullanılan belge |
Neyi ispat eder |
| AB - sanayi ve işlenmiş tarım ürünleri |
A.TR dolaşım belgesi |
Serbest dolaşım statüsü |
| AB - Gümrük Birliği kapsamına girmeyen tarım ürünleri |
EUR.1 veya menşe beyanı |
Tercihli menşe |
| AB - AKÇT kömür ve demir-çelik ürünleri |
EUR.1 veya menşe beyanı |
Tercihli menşe |
| Serbest ticaret anlaşması bulunan ülkeler |
EUR.1 veya menşe beyanı |
Tercihli menşe |
| Kıymeti 6.000 avronun altındaki STA sevkiyatı |
Fatura üzerine menşe beyanı |
Tercihli menşe |
| Tercihli anlaşma bulunmayan ülkeler |
Menşe şahadetnamesi |
Tercihsiz menşe |
Sık sorulan sorular
Türkiye'de üretilmeyen bir ürüne EUR.1 alınabilir mi?
Alınabilir, ancak ürünün Türkiye'de yeterli işçilik ve işlemden geçmiş olması şarttır. İthal girdiyle üretim yapılıyorsa ürünün, anlaşma ekindeki liste kuralını karşılaması gerekir; tarife pozisyonu değişikliği veya menşeli olmayan girdi oranının eşiğin altında kalması gibi. Sadece Türkiye'de paketlenen, etiketlenen ya da basitçe karıştırılan ürüne EUR.1 düzenlenemez.
Menşe beyanındaki 6.000 avro eşiği neye göre değerlendirilir?
Eşik, sevkiyattaki menşeli ürünlerin kıymeti üzerinden değerlendirilir. Bu tutarın altında kalan sevkiyatlarda her ihracatçı fatura üzerine menşe beyanı yazabilir; üstünde kalanlarda beyanı yalnızca onaylanmış ihracatçı statüsü almış firmalar düzenleyebilir. Statüsü olmayan firma, eşiği aşan sevkiyatlarda EUR.1 dolaşım sertifikası düzenlemek zorundadır.
EUR.1 ne kadar süreyle geçerlidir?
Revize PEM kuralları kapsamındaki tercihli ticarette EUR.1 ve menşe beyanı, düzenlendiği tarihten itibaren on ay içinde ithalatçı ülke gümrüğüne ibraz edilmelidir; bu süre 1 Ocak 2026'dan itibaren dört aydan on aya çıkarıldı. PEM dışında kalan serbest ticaret anlaşmalarında dört aylık klasik süre geçerlidir. A.TR dolaşım belgesinin dört aylık süresi ise ayrı bir düzenlemeden gelir ve değişmemiştir.
EUR.1 gümrük vergisini otomatik olarak sıfırlar mı?
Hayır; EUR.1 yalnızca menşei ispat eder, uygulanacak oranı ilgili anlaşma belirler. Bazı ürünlerde vergi sıfırlanır, bazılarında kota veya indirimli oran uygulanır, bazı kalemler ise anlaşma kapsamı dışında kalır. Bu nedenle fiyatlama yapılmadan önce ürünün GTİP'i ile varış ülkesi anlaşmasının taviz listesi birlikte kontrol edilmelidir.
EUR.1, A.TR'nin yerine kullanılabilir mi?
AB'ye gönderilen bir sanayi ürününde serbest dolaşım statüsünü ispat etmek gerekiyorsa EUR.1 bunun yerine geçmez; o alanda A.TR düzenlenir. EUR.1 menşei ispat eder ve tercihli oran uygulanmasını sağlar, ancak Gümrük Birliği'nin statüye dayalı işleyişini karşılamaz. İki belge birbirinden farklı hukuki soruları cevaplar.