Akreditif nedir?
Akreditif (letter of credit, L/C), alıcının bankasının; satıcının akreditif şartlarına uygun belgeleri süresinde ibraz etmesi karşılığında ödemeyi üstlendiği bir ödeme yöntemidir. Banka malı değil belgeyi inceler ve yükümlülüğü satış sözleşmesinden bağımsızdır. Uluslararası uygulamada ICC'nin yayımladığı UCP 600 kurallarına atıf yapılarak kullanılır.
Akreditif ihracatçıya ve ithalatçıya ne sağlar?
Akreditif, birbirini tanımayan iki tarafın riskini bankanın araya girmesiyle dengeler. İhracatçı açısından kazanç, ödemenin alıcının niyetine değil bankanın taahhüdüne bağlanmasıdır. İthalatçı açısından kazanç ise paranın, sevkiyat belgeyle kanıtlanmadan çıkmamasıdır. Bunun karşılığı iki taraf için de belge disiplini ve ek işlem yüküdür: akreditif metni satış sözleşmesinden ayrı olarak kurulmalı, sevkiyat programı ile belge şartları birbirini tutmalıdır.
Akreditif süreci nasıl işler?
Süreç satış şartlarının proforma faturaya bağlanmasıyla başlar. Metindeki şartlar çoğunlukla doğrudan proformadan aktarıldığı için proformadaki bir hata akreditife taşınır ve sonrasında yalnız değişiklik (amendment) ile düzeltilebilir.
- Alıcı, proformaya dayanarak amir bankaya akreditif açtırma talimatı verir
- Akreditif, muhabir banka aracılığıyla satıcıya ihbar edilir; teyit istenmişse teyit bankası devreye girer
- Satıcı sevkiyatı metinde yazılı süre ve şartlara göre yapar
- Belge seti bankaya ibraz edilir ve akreditif şartlarıyla karşılaştırılır
- İbraz uygunsa ödeme yapılır ya da vade tarihinde ödeneceği taahhüt edilir
Taşıma belgesinin akreditifteki rolü nedir?
Akreditifin çalışmasını mümkün kılan şey, sevkiyatı temsil eden bir belgenin varlığıdır. Orijinal konşimento kıymetli evraktır ve eşya belgenin meşru hamiline teslim edilir; bankaların akreditifte orijinal konşimento istemesinin nedeni budur, çünkü belge malı kimin çekeceğini kontrol eder. Sea waybill ve air waybill kıymetli evrak değildir, ciro edilerek devredilemez ve elde tutularak mal bloke edilemez. Taşıma belgesinin türü metinde açıkça sayıldığı için taşıma organizasyonu, akreditif açıldıktan sonra değil metin kurulurken planlanmalıdır.
Rezerv nedir, rezerv çıkarsa ne olur?
Rezerv, ibraz edilen belgelerin akreditif şartlarıyla örtüşmemesi durumudur. Bankalar belgeleri sıkı uygunluk anlayışıyla inceler; malın gerçekte sevk edilmiş olması rezervi ortadan kaldırmaz. UCP 600 bankaya ibrazı incelemek için sınırlı bir süre tanır ve uygunsuzluk bildirimini usule bağlar; sürenin uzunluğu için akreditif metnine ve kurallara bakılmalıdır.
- Sık sebepler: eksik takım orijinal belge, geç ibraz, mal tanımının metinle uyuşmaması
- Tolerans yazdırılmamış tutar veya miktar farkı
- Teslim şeklinin faturayla taşıma belgesinde farklı görünmesi
- Çözüm sırası: süre içinde düzeltip yeniden ibraz, amirin muvafakati, baştan tolerans
UCP 600 nedir, akreditif türleri nasıl ayrılır?
UCP 600, Milletlerarası Ticaret Odası'nın (ICC) yayımladığı 39 maddelik kurallar bütünüdür ve 1 Temmuz 2007'de yürürlüğe girmiştir. Kurallar kendiliğinden değil, Incoterms'te olduğu gibi atıf yoluyla uygulanır. Temel ilkesi, bankaların mal veya hizmetle değil yalnız belgeyle ilgilenmesidir.
- Dönülemez (irrevocable): tarafların mutabakatı olmadan değiştirilemez
- Teyitli (confirmed): amir bankanın taahhüdüne ikinci bir banka kendi taahhüdünü ekler
- Görüldüğünde ödemeli (sight) ve vadeli (deferred): ödemenin zamanına göre ayrım
- Devredilebilir (transferable): lehtar akreditifi başka bir lehtara devredebilir
Dış ticarette ödeme yöntemlerinin risk dağılımı
| Ödeme yöntemi |
Satıcının riski |
Alıcının riski |
Bankanın rolü |
| Peşin ödeme |
Düşük |
Yüksek: bedel ödendi, sevkiyat yapılmadı |
Havale aracısı |
| Akreditif (L/C) |
Düşük: uygun ibrazda banka taahhüdü devreye girer |
Düşük: ödeme belge ibrazına bağlıdır |
Ödemeyi belge şartına bağlı üstlenir |
| Vesaik mukabili |
Orta: alıcı vesaiki almazsa mal varışta kalır |
Orta: belge alınır, mal muayene edilmemiştir |
Belgeyi tahsil karşılığı teslim eder |
| Mal mukabili |
Yüksek: mal sevk edildi, bedel alınmadı |
Düşük |
Havale aracısı |
Sık sorulan sorular
Akreditif ödemeyi kesin olarak garanti eder mi?
Bankanın taahhüdü koşulsuz değil, uygun ibraza bağlıdır. Belgeler şartlarla örtüşmüyorsa ödeme yükümlülüğü kendiliğinden doğmaz; malın gerçekte sevk edilmiş olması bunu değiştirmez, çünkü banka mala değil belgeye bakar. Asıl iş, metin kurulurken şartların gerçekten karşılanabilir olduğunu kontrol etmektir.
Rezerv çıkarsa para hiç alınamaz mı?
Çoğu rezerv çözülebilir. Belge düzeltilebilir nitelikteyse ibraz süresi içinde düzeltilip yeniden ibraz edilir; düzeltilemiyorsa amirin rezervden feragat etmesi istenir. Öngörülebilen farklar için en pratik yol, akreditif açılırken metne tolerans yazdırmaktır.
Akreditifte konşimento yerine sea waybill kabul edilir mi?
Belirleyici olan metnin ne istediğidir. Ancak sea waybill kıymetli evrak değildir ve ciro edilemez; mal, üzerinde adı yazılı alıcıya teslim edilir. Belgeyi elde tutarak malı kontrol etme imkânı ortadan kalktığı için orijinal konşimento akreditifli işlemlerde yaygın standarttır.
Akreditifle hangi Incoterms kuralı kullanılmalı?
Konteynerli ve çok modlu sevkiyatlarda ICC, FOB yerine FCA'yı önerir. Akreditif gemiye yüklendi kaydı taşıyan bir konşimento istiyorsa, Incoterms 2020 ile FCA maddesine eklenen düzenleme tarafların bu belgenin satıcıya düzenlenmesini kararlaştırmasına imkân verir.