Gelir tonu (R/T) nedir?
Gelir tonu (revenue ton, R/T), denizyolu parsiyel taşımada navlunun hesaplandığı ücretlendirme birimidir. Yükün metreküp cinsinden hacmi ile ton cinsinden ağırlığı karşılaştırılır, büyük olan değer birim sayılır. Bu karşılaştırmaya W/M (weight or measurement) kuralı denir; denizde 1 m³ ile 1.000 kg eşdeğer kabul edilir.
W/M kuralı nasıl işler?
Denizde denklik 1 m³ = 1.000 kg olduğundan hacim metreküp, ağırlık ton cinsinden yazılır ve iki sayı yan yana konur. Örnek: 120 × 80 × 90 cm ölçüsünde 6 kap 5,184 m³ eder. Parti 2.600 kg geliyorsa ağırlık tarafı 2,6, hacim tarafı 5,184 çıkar; büyük olan hacim olduğundan navlun 5,184 R/T üzerinden hesaplanır. Aynı hacim 7.000 kg gelseydi 7 R/T ile ağırlık baskın olurdu.
- Denklik: 1 m³ = 1.000 kg; büyük olan taraf ücretlenir
- 5,184 m³ / 2.600 kg → 5,184 R/T (hacim baskın)
Asgari birim: hesap 1 R/T'nin altına düşerse
Tarifelerin çoğunda asgari bir birim vardır: hesap 1 R/T'nin altında kalsa bile ücretlendirme en az 1 R/T üzerinden yapılır. 0,4 m³ ve 300 kg gelen tek palette hesap 0,4 R/T verir, fatura yine 1 R/T sayılır. Ölçü daima dış ölçüdür; palet tahtası, streç film ve taşan ambalaj hacme dahildir. Beyan, konsolidasyon deposunda alınan ölçüyle tutmuyorsa fatura depo ölçüsüne göre düzeltilir.
- Hesap 1 R/T'nin altına düşse de en az 1 R/T uygulanır
- Ölçü dış ölçüdür: palet, streç ve taşan ambalaj dahil
Havada ve karayolunda neden gelir tonu kullanılmaz?
Bu iki modda karşılaştırma metreküp ile ton arasında değil, kilogram cinsinden yapılır. Hacim önce bir bölenle kilograma çevrilir — genel hava kargosunda IATA referansı 6000, ekspres kurye ağlarında 5000, karayolu parsiyelinde yaygın olarak 3000 — sonra çıkan hacim ağırlığı gerçek brüt ağırlıkla kıyaslanır, büyük olan ücretlendirilebilir ağırlık olur. Denizde bölen yoktur; 1 m³ = 1.000 kg denkliği 1000 bölenine karşılık gelen çok daha yüksek bir eşiktir.
- Hava (IATA) ÷ 6000, ekspres ÷ 5000, karayolu parsiyel ÷ 3000
- Deniz LCL: bölen yok; metreküp ile ton karşılaştırılır
Karayolu parsiyelinde ldm ile ilişkisi
Karayolunda ikinci bir esas daha vardır: yükleme metresi (ldm), yükün treyler zemininde kapladığı uzunluk. Standart tırın iç genişliği 2,40 m kabul edildiğinden ldm, taban alanının 2,40'a bölünmesiyle bulunur. 120 × 80 cm'lik euro palet 0,96 m² kaplar; bu 0,4 ldm eder ve 1 ldm ≈ 1.750 kg dönüşümüyle 700 kg sayılır. Gelir tonundan farkı, ldm'nin hacme değil zemin alanına bakmasıdır.
- ldm = taban alanı (m²) ÷ 2,40; 1 ldm ≈ 1.750 kg
- İstiflenemeyen yükte ldm yüksekliğe bakılmadan tam sayılır
Hangi yükte hacim, hangisinde ağırlık belirleyici olur?
Belirleyici olan yoğunluktur: metreküp başına kaç kilo geldiği. Yoğunluk modun eşiğinin üzerindeyse gerçek ağırlık, altındaysa hacim ücretlenir. Eşikler bölenin karşılığıdır: havada 167 kg/m³, ekspres üründe 200 kg/m³, karayolu parsiyelinde 333 kg/m³, deniz LCL'de 1.000 kg/m³. Deniz eşiği yüksek olduğu için genel ticari yüklerin çoğu LCL'de hacimden ücretlenir; ağırlık ancak mermer, seramik, metal döküm gibi yoğun yüklerde baskındır.
Modlara göre karşılaştırma birimi, denklik ve eşik yoğunluk
| Taşıma modu |
Karşılaştırma birimi |
Denklik / bölen |
Eşik yoğunluk |
| Deniz — LCL |
Gelir tonu (R/T) |
1 m³ = 1.000 kg (W/M) |
1.000 kg/m³ |
| Deniz — FCL |
Konteyner |
Kutu başına götürü |
Uygulanmaz |
| Hava kargo (IATA) |
kg |
(cm³) ÷ 6000 |
≈ 167 kg/m³ |
| Hava ekspres / kurye |
kg |
(cm³) ÷ 5000 |
200 kg/m³ |
| Karayolu parsiyel |
kg |
(cm³) ÷ 3000 |
≈ 333 kg/m³ |
| Karayolu — ldm |
Yükleme metresi |
1 ldm ≈ 1.750 kg |
Alan bazlı |
Sık sorulan sorular
Gelir tonu ile hacim ağırlığı aynı şey mi?
Aynı amaca hizmet eder ama birimleri farklıdır. Gelir tonu denizyolu parsiyeline özgüdür ve metreküp ile tonu doğrudan karşılaştırır. Hacim ağırlığı havada ve karayolunda kullanılır; hacim bir bölenle kilograma çevrilip gerçek ağırlıkla kıyaslanır. Kural ikisinde de aynıdır: büyük olan değer ücretlendirilir.
5,184 m³ ve 2.600 kg gelen yükte gelir tonu kaç çıkar?
5,184 R/T. Hacim tarafı 5,184, ağırlık tarafı 2,6 verir; büyük olan hacim olduğu için ücretlendirme 5,184 R/T üzerindendir. Aynı parti 7.000 kg gelseydi fatura 7 R/T üzerinden çıkardı.
Yarım metreküplük tek palet nasıl ücretlendirilir?
Çoğu tarifede asgari birim uygulandığı için tam 1 R/T sayılır. Hesap 0,5 R/T verse de fatura 1 R/T üzerinden düzenlenir. Bu yüzden küçük partilerde birim başına maliyet yüksek kalır; asgari birimin teklifte yazılı olmasını isteyin.
FCL'de de gelir tonu hesaplanır mı?
Hayır. FCL'de bedel konteyner başına götürüdür; içine az ya da çok yükleme yapmanız birimi değiştirmez. Sınırı konteynerin iç hacmi ile azami yük ağırlığı çizer. Gelir tonu yalnızca konteyner içinde yer satın alınan LCL taşımada anlam taşır.