GTİP nedir?
GTİP (Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu), eşyanın Türk Gümrük Tarife Cetvelinde karşılık geldiği on iki rakamlı pozisyondur; Gümrük Yönetmeliği pozisyonu bu şekilde tanımlar. Uygulanacak vergi oranını, ticaret politikası önlemlerini ve istenecek izin belgelerini bu kod belirler. Eşyanın ticari adı değil, tarifeye göre bulunan pozisyonu bağlayıcıdır.
GTİP'in on iki hanesi neyi anlatır?
Her hane grubu ayrı bir sınıflandırma katmanıdır ve kod soldan sağa gittikçe eşya tekilleşir. Gümrük Yönetmeliği'nin tanımlar maddesi gümrük tarife istatistik pozisyonunu “Türk Gümrük Tarife Cetvelinde, oniki rakamdan oluşan pozisyonu” olarak tanımlar. İlk altı hane dünya genelinde ortaktır; sonrakiler Avrupa Birliği ve ulusal düzeydeki alt açılımlardır. Bu yüzden ilk altı hane başka ülkelerde de aynı çıkar; tam on iki haneli kod yalnız Türkiye'de anlam taşır.
- 1-6. hane: Armonize Sistem (uluslararası)
- 7-8. hane: Kombine Nomanklatür (AB)
- 9-10. hane: ulusal açılım
- 11-12. hane: istatistik kodu
Armonize Sistem ile ilişkisi nedir?
Armonize Sistem, GTİP'in ilk altı hanesini oluşturan uluslararası omurgadır; Dünya Gümrük Örgütü tarafından yürütülür ve sistemi uygulayan ülkelerde bu altı hane aynıdır. Ülkeler üzerine kendi alt açılımlarını ekler. Nomanklatür sabit de değildir: Gümrük Kanunu'nun 9 uncu maddesi, Dünya Gümrük Örgütünün uymakla yükümlü bulunduğumuz nomanklatür, izahname veya tarife pozisyonlarına ilişkin kararlarındaki bir değişikliğe uymayan bağlayıcı tarife bilgisinin geçerliliğini kaybedeceğini, kaybetme tarihinin de söz konusu değişikliğin Resmî Gazete'de yayımlandığı tarih olduğunu düzenler.
GTİP hangi yükümlülükleri tetikler?
GTİP, ödenecek vergiden istenecek belgeye kadar beyanın neredeyse tüm parametrelerini belirler. Gümrük Kanunu'nun 15 inci maddesi, gümrük vergilerinin gümrük yükümlülüğünün başladığı tarihte yürürlükte olan gümrük tarifesine göre hesaplanacağını; eşya ticaretine ilişkin özel hükümlerle belirlenmiş diğer önlemlerin de gerektiği takdirde eşyanın tarife pozisyonuna göre uygulanacağını söyler. Aynı madde tercihli tarife uygulamalarını, şartlı muafiyet ve indirimleri tarife kapsamında sayar; belirli bir ithalat hacmiyle sınırlandırılmış uygulamalarda tarife kotası, tespit edilen ithalat hacmi sınırına ulaşıldığında sona erer.
- Gümrük vergisi oranı ve varsa ilave gümrük vergisi
- Tercihli tarife, şartlı muafiyet ve indirim imkânı
- Tarife kotası ve tarife tavanı uygulamaları
- Ön izin, uygunluk denetimi ve ticaret politikası önlemleri
Yanlış GTİP beyanının sonucu ne olur?
Yanlış GTİP, eksik ödenen verginin sonradan istenmesiyle sonuçlanır ve yanına idari yaptırım gelebilir. Kod bir üst ya da alt pozisyona kaydığında yalnız oran değişmez; eşyanın tabi olduğu izin, denetim ve kota rejimi de değişir, dolayısıyla hata tek bir fatura farkı olarak değil beyanın tümden düzeltilmesi olarak döner. Tartışma en çok çok işlevli makinelerde, setlerde ve kimyasallarda çıkar. Beyandaki eşya tanımının fatura ve çeki listesiyle birebir tutması, kodu denetimde savunulabilir kılar.
Bağlayıcı Tarife Bilgisi (BTB) nedir?
BTB, bir eşyanın tarife pozisyonunun ithalattan önce idareye onaylatılmasını sağlayan yazılı karardır. Gümrük Kanunu'nun 9 uncu maddesi uyarınca yazılı talep üzerine merkezî idare ya da yetkilendirdiği gümrük idaresi tarafından verilir ve gümrük idarelerini hak sahibine karşı sadece eşyanın tarife pozisyonu konusunda, yalnızca bilginin verildiği tarihten sonra tamamlanacak gümrük işlemlerine konu eşya için bağlar. Geçerlilik süresi veriliş tarihinden itibaren altı yıldır; bağlayıcı menşe bilgisinde üç yıl. Hak sahibi, beyan edilecek eşya ile bilgide tanımlanan eşya arasında her bakımdan uygunluk bulunduğunu kanıtlamak zorundadır.
GTİP'in hane yapısı ve her katmanın kaynağı
| Hane |
Katman |
Kaynağı |
Uluslararası ortak mı? |
| 1-6 |
Armonize Sistem kodu |
Dünya Gümrük Örgütü |
Evet |
| 7-8 |
Kombine Nomanklatür |
Avrupa Birliği |
AB ve Türkiye'de |
| 9-10 |
Ulusal açılım |
Türk Gümrük Tarife Cetveli |
Hayır |
| 11-12 |
İstatistik kodu |
Türk Gümrük Tarife Cetveli |
Hayır |
Sık sorulan sorular
GTİP'i kim belirler, sorumluluk kimdedir?
Kodu beyan sahibi belirler ve beyanın doğruluğundan o sorumludur; gümrük müşaviriyle çalışılsa da sorumluluk eşya sahibinden kalkmaz. İdare beyanı kontrol eder, uygun görmezse pozisyonu değiştirir. Tereddüt varsa ithalattan önce bağlayıcı tarife bilgisine başvurmak, tartışmayı beyandan önceye almanın yoludur.
İlk altı hane her ülkede aynı mı?
Armonize Sistem'i uygulayan ülkelerde ilk altı hane aynıdır; sistemin amacı zaten bu ortak dili kurmaktır. Yedinci haneden sonrası ülkeye göre değişir, dolayısıyla tedarikçinizin verdiği yabancı kodun tamamını beyana taşımak hata üretir. Yurt dışından gelen kodun yalnız ilk altı hanesi başlangıç noktası olarak kullanılabilir.
BTB alınca gümrük vergisi de sabitlenmiş olur mu?
Hayır. BTB yalnız tarife pozisyonunu bağlar; o pozisyona uygulanacak oran mevzuat değiştikçe değişebilir. Ayrıca Türk Gümrük Tarife Cetvelinde ya da Dünya Gümrük Örgütü kararlarında yapılan ve bilgiyle uyuşmayan bir değişiklik BTB'yi geçersiz kılar. BTB bir vergi taahhüdü değil, sınıflandırma güvencesidir.
Yanlış GTİP dolaşım belgelerini etkiler mi?
Evet. Hangi belgenin gerektiği eşyanın GTİP'ine ve varış ülkesine bakılarak belirlenir; örneğin AB'ye gönderilen bir kalem Gümrük Birliği kapsamında A.TR ile mi gidiyor, yoksa tercihli menşe kapsamında EUR.1 mi gerekiyor sorusu pozisyona bağlıdır. Yanlış kod, düzenlenen belgenin kapsam dışı kalmasına ve tercihli oranın uygulanmamasına yol açar.