Deniz Taşımacılığı: FCL ve LCL Konteyner Taşımacılığı
İzmir Alsancak merkezli ekibimiz, FCL ve LCL konteyner yüklerinizi liman seçiminden ordino teslimine kadar tek elden organize eder.
Deniz taşımacılığı, yükün konteynerle limandan limana taşınmasıdır ve iki temel biçimde yapılır: konteynerin tamamının tek göndericiye ait olduğu FCL ile birden çok göndericinin yükünün aynı konteynerde birleştirildiği LCL. Hangisinin seçileceğini yükün hacmi, ağırlığı, aciliyeti ve elleçlemeye dayanıklılığı belirler. CargoMerger her iki biçimde de organizasyonu üstlenir.
FCL ile LCL arasındaki fark nedir?
Fark, konteynerin paylaşılıp paylaşılmamasıdır. FCL'de konteyner yalnızca sizin yükünüzü taşır; mühür yükleme yerinde vurulur ve varışa kadar açılmaz. LCL'de yükünüz konsolidasyon deposunda başka göndericilerin yüküyle aynı konteynere istiflenir, varışta antrepoda yeniden ayrıştırılır. Bu ayrım hem fiyatı hem süreyi değiştirir: FCL konteyner başına fiyatlanır ve elleçleme sayısı azdır; LCL hacim veya ağırlık üzerinden fiyatlanır, buna karşılık depoda toplanma ve ayrıştırma nedeniyle kapıdan kapıya süre uzar, yük daha çok elleçlendiği için hasar ihtimali artar. Küçük ve düzenli sevkiyatlarda LCL, hacimli, kırılgan veya zamanı kritik yüklerde FCL daha mantıklıdır. Tehlikeli madde taşımalarında ise seçenek çoğu zaman baştan FCL olur.
- FCL konteyner başına, LCL metreküp veya ton başına fiyatlanır.
- LCL'de konsolidasyon ve varışta ayrıştırma nedeniyle birkaç günlük ek süre oluşur; süre hatta ve antrepo yoğunluğuna göre değişir.
- İstiflenmeye uygun olmayan, kırılgan veya nem hassasiyeti olan yüklerde FCL daha güvenlidir.
- IMDG Kodu kapsamındaki tehlikeli maddeler (sektörde 'IMO yükü' denir) LCL servislerinde çoğunlukla kabul edilmez.
- FCL'de konteynerin mührü varışa kadar açılmadığı için hırsızlık ve karışma riski düşüktür.
Kaç m³'ten sonra FCL, LCL'den daha ucuz olur?
Pratikte eşik 20'lik konteyner için yaklaşık 13-15 m³ civarında başlar; bu hacmin üzerinde LCL'nin metreküp birim fiyatı toplamda konteyner fiyatını geçmeye başlar. 40'lık konteynerde eşik daha yukarıdadır, kabaca 25-30 m³ aralığına çıkar. Ancak bu eşik sabit değildir. Hattın o güzergâhtaki LCL doluluğu, sezon, aktarma sayısı ve ekipman bulunabilirliği eşiği aşağı ya da yukarı kaydırır. LCL'de metreküp başına ücretin yanında sabit kalemler de vardır: ordino, antrepo, ayrıştırma ve minimum ücret uygulaması. Bu sabit kalemler küçük yüklerde toplam maliyeti hızla yukarı çeker ve eşiği düşürür. Ağırlığı yüksek fakat hacmi küçük yüklerde ise karar hacimle değil ağırlıkla verilir. Doğru yaklaşım tek bir rakama güvenmek değil, aynı yük için iki senaryoyu yan yana fiyatlatmaktır.
Deniz navlunu neye göre hesaplanır?
FCL'de navlun konteyner başına sabit bir tutar olarak, LCL'de ise ton ile metreküpten hangisi büyükse onun üzerinden hesaplanır. LCL'de sektör kuralı 1 m³ = 1.000 kg kabulüdür; buna gelir tonu veya W/M denir. Yani 4 m³ hacminde 6 ton ağırlığındaki bir yükün navlunu 6 birim üzerinden çıkar. Fiyatı belirleyen değişkenler yükleme ve varış limanı çifti, konteyner tipi, aktarma sayısı, sezon ve gemi kapasitesi, ekipman bulunabilirliği, soğutma veya tehlikeli madde gereksinimi ve teslim şeklidir. Incoterms seçimi de doğrudan fiyata girer; hangi masrafın gönderici hangisinin alıcı tarafında kaldığını belirler. Bu nedenle iki teklif arasındaki farkın kaynağı çoğu zaman navlun değil, tekliflerin kapsadığı yan kalemlerdir.
Hangi konteyner tipini seçmeliyim?
Konteyner seçimi iki ayrı sınırla belirlenir: iç hacim ve azami yük. Yük bunlardan hangisine önce çarparsa seçim onu izler. Hafif ve hacimli yüklerde belirleyici olan metreküptür; bu durumda standart 40'lık yerine 30 santim daha yüksek olan 40' HC işi görür. Mermer, metal, makine gibi yoğun yüklerde ise hacim boş kalır, sınırı ağırlık koyar ve 20'lik konteyner tercih edilir. Aşağıdaki değerler yaygın kullanılan yaklaşık değerlerdir; gerçek iç ölçü ve azami yük konteynerin üzerindeki CSC plakasında yazar, üreticiye ve konteyner sahibi hatta göre değişir. Ayrıca karayolu aks ağırlığı sınırları, konteynere teorik olarak sığan ağırlığın altında bir tavan getirebilir. Yüklü konteynerin doğrulanmış brüt ağırlığı (VGM) gemiye yüklemeden önce beyan edilmek zorundadır.
Navlunun yanında hangi masraflar çıkar?
Navlun yalnızca geminin taşıma bedelidir; terminal, evrak, depolama ve konteyner kullanım kalemleri ayrıca faturalanır. En sık karşılaşılanlar THC, ordino, ardiye, demuraj ve detention ile BAF ve CAF gibi ek yüklerdir. Bunların bir kısmı sabit ve öngörülebilirdir; ardiye, demuraj ve detention ise gecikmeye bağlı olarak büyüyen ve ithalatta bütçeyi en çok bozan kalemlerdir. Her hattın konteyner için tanıdığı bir serbest süre (free time) vardır, bu süre hatta ve limana göre değişir. Teklif alırken hangi kalemin dâhil olduğunu, serbest sürenin kaç gün olduğunu ve hangi tarihte başladığını yazılı olarak isteyin. Terim kullanımı acenteler arasında farklılık gösterebildiği için, sözleşmede sürenin liman içi mi yoksa konteynerin boş iadesine kadar mı işlediğini netleştirmek gerekir.
- THC: Terminalde konteynerin gemiden alınması, sahaya taşınması ve istif edilmesi karşılığı alınan elleçleme ücreti.
- Ordino (delivery order): Hattın acentesinin, navlun ve masraflar ödendikten sonra yükün teslim edilebileceğini bildiren belgesi; gümrük mevzuatında yer alan bir belge değildir ve gümrük idaresince aranmaz, işlevi eşyanın terminalden veya antrepodan fiilen teslim alınmasındadır.
- Ardiye: Konteynerin liman sahasında veya antrepoda beklediği süre için liman işletmesine ödenen depolama bedeli.
- Demuraj: Konteynerin liman/terminal sahasında, hattın tanıdığı serbest süre (free time) aşılarak beklemesi karşılığında hatta ödenen konteyner kullanım bedeli; aynı bekleme için liman işletmesine ödenen ardiyeden ayrı bir kalemdir.
- Detention: Konteyner limandan çekildikten sonra boş olarak iade edilene kadar geçen sürenin ücreti; ardiyeden ve demurajdan ayrı işler.
- BAF ve CAF: Sırasıyla yakıt fiyatı ve döviz kuru dalgalanmalarını yansıtan, dönemsel olarak güncellenen ek yükler; ISPS güvenlik ve PSS yoğun sezon ücreti de bu grubun parçasıdır.
Konşimento (B/L) nedir, telex release ve seaway bill'den farkı nedir?
Konşimento, taşıyıcının yükü teslim aldığını gösteren, taşıma sözleşmesini kanıtlayan ve orijinal biçiminde malı temsil eden kıymetli evraktır; devri malın zilyetliğinin devri hükmündedir — mülkiyeti kendiliğinden geçirmez, mülkiyet satış sözleşmesine göre belirlenir. Orijinal B/L kıymetli evrak olduğu için varış limanında mal, orijinal takım ibraz edilmeden teslim edilmez; belge ciro edilerek devredilebilir ve akreditifli işlemlerin standardıdır. Telex release, gönderici orijinalleri yükleme acentesine iade ettikten sonra hattın varış acentesine teslim serbestisi bildirmesidir; mal, orijinal evrak kuryeyle gönderilmeden teslim alınabilir. Sea waybill ise kıymetli evrak değildir; üzerinde adı yazılı alıcıya kimlik doğrulamasıyla teslim edilir ve ciro edilerek devredilemez. Buna karşılık gönderici, teslim gerçekleşene kadar yük üzerindeki tasarruf hakkını (right of control) elinde tutar; taşıyana yazılı talimat vererek alıcıyı değiştirebilir — bu, konşimentodaki gibi evrakın devriyle değil, taşıyana talimatla yapılır. Seçim ticari değil finansal bir karardır: ödeme peşin alındıysa sea waybill süreci hızlandırır, ödeme risk taşıyorsa orijinal konşimento malın kontrolünü göndericide bırakır.
İhracat ve ithalatta süreç nasıl ilerler?
İhracatta süreç booking ile başlar, ithalatta ordino ve boş konteyner iadesiyle biter. Aradaki adımların çoğu paraleldir; kritik nokta limanın kapanış (cut-off) saatleridir, çünkü evrak ve konteyner kapanış saatleri gemi kalkışından günler önce dolar. Türkiye tarafında başlıca konteyner limanları İzmir Alsancak, Ambarlı, Mersin, Gemlik ve Aliağa'dır. Hangi limandan çalışılacağı çoğu zaman fiyattan çok hattın o limana uğrayıp uğramadığına bağlıdır: Ege çıkışlı yüklerde Alsancak ve Aliağa, Marmara'da Ambarlı ve Gemlik, Akdeniz ile Ortadoğu bağlantılarında Mersin öne çıkar. Transit süre hat, doğrudan servis mi aktarmalı mı olduğu ve gümrük yoğunluğuna göre değişir; aynı liman çifti için bile hafta hafta farklılaşabilir.
- İhracat: teklif ve booking, boş konteyner temini, fabrikada veya depoda yükleme, VGM beyanı, gümrük beyannamesi ve dolaşım belgeleri, limana giriş ve cut-off, gemi yüklemesi, konşimentonun düzenlenmesi.
- İthalat: varış ihbarı, ithalat beyannamesinin tescili ve gümrük muayenesi, vergilerin ödenmesi, navlun ve varış masraflarının ödenmesi, orijinal B/L veya telex ibrazı, ordinonun alınması, limandan çekiş ve boş konteyner iadesi.
- LCL'de bu adımlara varış antreposunda ayrıştırma ve antrepo beyannamesi eklenir.
- Kapıdan kapıya çalışılıyorsa iki uçta karayolu bacağı, gerekiyorsa gümrükleme ve depolama da organizasyona dâhil edilir.
Tehlikeli madde, ağır ve gabari dışı yükler nasıl taşınır?
Deniz yoluyla hiç taşınamayan yüklerin listesi kısadır; asıl mesele yükün doğru sınıflandırılması, ambalajlanması ve beyan edilmesidir. Tehlikeli maddeler IMDG Kodu kapsamında dokuz sınıfa ayrılır ve sınıf; ambalaj tipini, etiketlemeyi, gemideki istif yerini, birbiriyle bir arada taşınamayacak yükleri ve acil durum prosedürünü belirler. Booking öncesinde ürünün UN numarası ve güvenlik bilgi formu (SDS; Türkiye'de KKDİK kapsamında GBF, eski adıyla MSDS) ile hattan onay alınır; bazı hatlar ve limanlar belirli sınıfları hiç kabul etmez, LCL servislerinde ise çoğu sınıf taşınmaz. Ölçüsü konteyner gabarisini aşan yükler flat rack veya open top ile, bunlara da sığmıyorsa konvansiyonel yükleme ile taşınır. Bu taşımalarda ölçü ve ağırlık merkezinin doğru bildirilmesi, bağlama planı, liman vinç kapasitesi ve karayolu geçiş izinleri işin fizibilitesini belirler.
Konteyner tipleri: yaklaşık iç hacim ve CSC plakasındaki azami yük değerleri. Karayolu aks ağırlığı sınırları nedeniyle Türkiye'de pratikte yüklenebilen ağırlık bu değerlerin altında kalır — 20'lik konteynerde çoğu zaman 21-22 ton. Kesin değerler konteynerin CSC plakasında yazar; üretici ve hat bazında değişir.
| Konteyner tipi |
İç hacim (yaklaşık) |
Azami yük (yaklaşık) |
Tipik kullanım |
| 20' DV (standart kuru yük) |
33 m³ |
~28 ton (eski 24 t brüt tiplerde ~21-22 ton) |
Mermer, metal, makine gibi hacmi küçük ağır yükler |
| 40' DV (standart kuru yük) |
68 m³ |
26-27 ton |
Orta yoğunlukta ambalajlı ticari yükler |
| 40' HC (yüksek gövde) |
76 m³ |
26-27 ton |
Tekstil, mobilya, plastik gibi hafif ve hacimli yükler |
| 20' Reefer (soğutmalı) |
27-28 m³ |
~27 ton (tipe göre 21 tona kadar inebilir) |
Yaş meyve sebze, gıda, ilaç; kontrollü sıcaklık |
| 40' HC Reefer |
65-67 m³ |
25-26 ton |
Uzun mesafe soğuk zincir sevkiyatları |
| 20' / 40' Open Top |
32 / 66 m³ |
~28 / ~26 ton |
Üstten vinçle yüklenen, yüksekliği kapıdan geçmeyen yükler |
| 40' Flat Rack |
Yan ve üst duvar yok |
Tipe göre değişir; ağır tiplerde 30 ton üzeri |
Gabari dışı makine, boru, blok mermer, jeneratör |
Bu taşımada kullanılan evraklar
- Konşimento (Bill of Lading / B/L) — taşıyıcının yükü teslim aldığını gösteren, orijinal biçiminde malı temsil eden ve devriyle zilyetliği geçiren kıymetli evrak.
- Sea waybill / telex release teyidi — orijinal evrak ibrazı olmadan teslim için kullanılan, ciro edilemeyen alternatif.
- Ordino (delivery order) — hattın acentesinin ithalatta yükün terminalden veya antrepodan teslim alınabileceğini bildiren belgesi; gümrük mevzuatında yer almaz.
- Booking teyidi ve yükleme talimatı — konteyner tipi, liman çifti, cut-off saatleri ve muafiyet sürelerinin yazılı olduğu belge.
- Ticari fatura — yükün cinsi, miktarı, birim ve toplam bedeli ile teslim şeklini gösterir.
- Çeki listesi (packing list) — koli/palet adedi, dış ölçüler, brüt ve net ağırlık dökümü.
- Gümrük beyannamesi — ihracat ve ithalat rejim beyanı; GTİP, menşe, teslim şekli ve kıymet bilgilerini taşır.
- A.TR dolaşım belgesi — Türkiye-AB Gümrük Birliği kapsamındaki sanayi ürünleri ve işlenmiş tarım ürünlerinde eşyanın serbest dolaşımda olduğunu kanıtlar; menşe belgesi değildir. AKÇT (kömür-çelik) ürünleri ile Gümrük Birliği kapsamına girmeyen tarım ürünleri kapsam dışıdır, bunlarda AB'ye yönelik tercihli tarife için EUR.1 kullanılır.
- EUR.1 / EUR-MED dolaşım sertifikası — tercihli ticaret anlaşması olan ülkelerde menşe ispatı ve indirimli tarife için.
- Menşe şahadetnamesi — tercihli olmayan menşe ispatı; alıcı ülkenin talebine göre düzenlenir.
- VGM (doğrulanmış brüt ağırlık) beyanı — SOLAS gereği, yüklü konteynerin gemiye alınabilmesi için zorunlu tartım beyanı.
- Tehlikeli madde beyanı (DGD) ve güvenlik bilgi formu (SDS/GBF) — IMDG kapsamındaki yüklerde sınıf, UN numarası ve ambalaj bilgisiyle birlikte.
- Konteyner yükleme sertifikası — tehlikeli madde taşımalarında istif, ayrıştırma ve etiketlemenin kurallara uygunluğunu beyan eder.
- Nakliyat sigortası poliçesi — teslim şekline göre gönderici veya alıcı tarafından yaptırılır; navluna dâhil değildir. Deniz taşımasında taşıyanın sorumluluğu Lahey-Visby esaslı hükümlere göre koli başına 666,67 SDR ile kilogram başına 2 SDR'den yüksek olanıyla sınırlıdır; bu tavan çoğu yükün gerçek değerinin altında kaldığı için ayrı poliçe standart uygulamadır.
Sık sorulan sorular
Demuraj ile detention arasındaki fark nedir?
Demuraj konteynerin liman sahasında serbest süreyi aşarak beklemesinin bedeli, detention ise konteyner limandan çekildikten sonra boş olarak iade edilene kadar geçen sürenin bedelidir. İkisi de hatta ödenir. Bunlardan ayrı olarak ardiye, konteynerin liman sahasında kapladığı yer için liman işletmesine ödenir. Serbest süreler hat, liman ve güzergâha göre farklılık gösterdiği için booking aşamasında yazılı teyit alınmalıdır.
Ordino olmadan malımı teslim alabilir miyim?
Gümrük işlemi açısından ordino zorunlu değildir: ordino gümrük mevzuatında yer alan bir belge değildir ve Gümrükler Genel Müdürlüğü'nün 23.11.2017 tarihli yazısı, gümrük işlemlerinin hiçbir aşamasında gümrük müdürlüklerince ordino aranmayacağını açıkça belirtir; beyanname ordinosuz tescil edilebilir. Buna karşılık ordino uygulamada eşyanın terminalden veya antrepodan fiilen teslim alınabilmesi için hattın acentesi tarafından istenir. Ordinonun düzenlenmesi için navlun ve varış masraflarının ödenmiş, konşimento tarafındaki teslim şartının (orijinal B/L ibrazı veya telex release) karşılanmış olması gerekir. Bu adımdaki gecikme doğrudan ardiye ve demuraj olarak faturaya yansır, bu yüzden evrak varış öncesinde hazırlanır.
Deniz taşımasında transit süre ne kadar sürer?
Tek bir süre vermek mümkün değildir. Süre, doğrudan servis mi yoksa aktarmalı hat mı kullanıldığına, geminin rotasındaki uğrak sayısına, sezona, liman yoğunluğuna ve gümrük işlemlerinin hızına göre değişir; aynı liman çifti için bile haftadan haftaya farklılaşır. LCL'de konsolidasyon ve varışta ayrıştırma nedeniyle FCL'ye kıyasla birkaç gün ek süre oluşur. Teklifle birlikte o hafta geçerli olan servis takvimini paylaşırız.
LCL yükümün navlunu neden beyan ettiğim ağırlıktan yüksek çıktı?
LCL'de navlun ağırlık ile hacimden hangisi büyükse onun üzerinden hesaplandığı için. Sektör kuralı 1 m³ hacmi 1.000 kg saymaktır; buna gelir tonu ya da W/M denir. Hafif ama hacimli bir yükte fatura kilogramla değil metreküple çıkar. Ölçü, palet dâhil dış ölçüler üzerinden alınır; bu yüzden ambalaj ve paletleme biçimi doğrudan navluna etki eder.
Orijinal konşimento kaybolursa ne olur?
Mal, orijinal takım ibraz edilmeden teslim edilmez; kayıp durumunda hat genellikle banka teminat mektubu karşılığında teslimat yapar. Bu süreç hem zaman hem masraf demektir ve bu arada ardiye ile demuraj işlemeye devam eder. Ödeme tahsil edilmişse ve alıcıyla güven ilişkisi varsa telex release veya sea waybill kullanmak bu riski baştan ortadan kaldırır.
Yükleme limanını ben mi seçiyorum?
Liman seçimi yükün bulunduğu yere göre başlar ama son kararı hat servisi verir. Ege çıkışlı bir yük için İzmir Alsancak veya Aliağa doğal seçenekken, hedef limana doğrudan servisi olan hat Ambarlı'dan kalkıyorsa karayolu bacağını uzatıp toplamda daha hızlı ve ucuz sonuç verebilir. Biz iki seçeneği de maliyet ve süre olarak hesaplayıp karşılaştırmalı sunarız.
Teklif alabilmek için sizden hangi bilgiler isteniyor?
Yükün cinsi ve GTİP'i, koli veya palet adediyle birlikte dış ölçüleri, brüt ağırlığı, yükleme adresi ve hedef liman ya da teslim adresi, teslim şekli (Incoterms) ve varsa hazır olma tarihi. Yük tehlikeli madde kapsamındaysa UN numarası ve güvenlik bilgi formu (SDS/GBF) gerekir. Bu bilgilerle FCL ve LCL senaryolarını yan yana fiyatlayıp hangi kalemlerin dâhil olduğunu ayrıntılı gösteririz.
Diğer taşıma hizmetlerimiz