Karayolu Taşımacılığı: Komple (FTL) ve Parsiyel (LTL) Taşıma
Komple ve parsiyel tır organizasyonu, CMR ve transit evrakları, Avrupa Ro-Ro bağlantıları — karayolu sevkiyatınızı İzmir'den uçtan uca koordine ediyoruz.
Karayolu taşımacılığı, yükün çekici ve dorse kombinasyonlarıyla kapıdan kapıya taşındığı taşıma biçimidir. İki temel biçimi vardır: aracın tamamının tek yüke ayrıldığı komple (FTL) ve farklı göndericilerin yüklerinin birleştirildiği parsiyel (LTL). Türkiye-Avrupa hattında CMR, transit rejim ve dolaşım belgeleri süreci; sınır kapıları ile geçiş belgesi kotaları ise takvimi belirler.
FTL (komple) ile LTL (parsiyel) arasındaki fark nedir?
Fark, aracın tamamının tek bir göndericiye tahsis edilip edilmemesindedir. Komple taşımada dorsenin tüm kapasitesi tek yüke ayrılır ve araç yükleme adresinden boşaltma adresine aktarmasız gider. Parsiyelde ise farklı göndericilerin yükleri aynı araçta birleştirilir, çoğunlukla bir konsolidasyon deposunda toplanır ve varışta yeniden ayrılır. Bunun pratik sonuçları var: komplede yük elleçlenmediği için hasar ve karışma riski düşer, transit süre öngörülebilir olur, ancak boş kalan hacmin bedelini de siz ödersiniz. Parsiyelde yalnız kapladığınız alanı ödersiniz; buna karşılık toplama-dağıtım turu, aktarma merkezindeki bekleme ve aynı araçtaki diğer yüklerin gümrük sorunları sizin sevkiyatınızın süresini de etkileyebilir. Seçim genelde hacim, aciliyet ve yükün kırılganlığı arasındaki dengeyle yapılır.
Hangi hacimden sonra komple tır mantıklı olur?
Kesin bir eşik yoktur; karar, parsiyel birim fiyatının komple navluna yaklaştığı noktada verilir. Karayolunda ölçü birimi yükleme metresidir (LDM): dorsenin 13,6 metrelik uzunluğundan yükünüzün kapladığı metre. 80x120 cm euro palet yan yana dizildiğinde yaklaşık 0,4 LDM, 100x120 cm endüstriyel palet yaklaşık 0,5 LDM yer kaplar. Fiyatlamada gerçek ağırlık ile hacimsel karşılığı kıyaslanır; sektörde yaygın dönüşüm 1 LDM için yaklaşık 1.750 kg, 1 m³ için yaklaşık 333 kg'dır ve hangisi büyükse o esas alınır. Pratikte 12-14 euro palet, yani yaklaşık 5-6 LDM civarında parsiyel toplamı komple navluna yaklaşmaya başlar; ağır ve yoğun yüklerde bu eşik daha erken gelir. En sağlıklısı, iki seçeneği aynı gün fiyatlatıp karşılaştırmaktır.
Bir tır kaç palet alır, standart kapasiteler nelerdir?
Standart 13,60 metrelik tenteli tır, euro palet ölçüsüyle genellikle 33 palet alır. İç ölçüler dorse tipine ve üreticiye göre birkaç santim oynadığı için hacim ve palet sayısı kesin değil, aralık olarak konuşulur. Ağırlık tarafında Türkiye'de klasik çekici + yarı römork kombinasyonlarında azami yüklü ağırlık 40 tondur; kombine taşımada uygun kombinasyonlarla 40 ft ISO konteyner taşınırken 44 tona kadar izin verilir. Aracın kendi ağırlığı düşüldüğünde taşınabilir net yük çoğu tenteli dorsede 22-25 ton bandında kalır. Yükleme planında hem hacim hem ağırlık sınırının aynı anda tutması gerekir: 33 palet sığdığı halde ağırlık sınırına takılan yük çok yaygındır.
- Standart tenteli: yaklaşık 13,60 x 2,40-2,45 x 2,70 m iç ölçü, 82-90 m³, 33 euro veya 26 endüstriyel palet; LDM hesabı sektör kabulü olan 2,40 m genişlik üzerinden yapılır
- Megatrailer: iç yükseklik 3,00 metreye kadar, yaklaşık 100 m³; hafif ve hacimli yükler için
- Frigorifik: yalıtım nedeniyle iç ölçü daralır, hacim ve palet kapasitesi bir miktar düşer
- Açık/platform: gabari dışı, ağır veya vinçle yüklenen parçalar için
- Kritik yüklerde araç iç ölçüsünü yükleme öncesi teyit etmek gerekir
CMR taşıma senedi nedir, ne işe yarar?
CMR, uluslararası karayolu taşımalarında düzenlenen taşıma senedidir; taşıma sözleşmesinin varlığını ve yükün taşıyıcıya belirtilen durumda teslim edildiğini kanıtlar. Adını 1956 tarihli CMR Konvansiyonu'ndan alır ve sözleşmeye taraf ülkeler arasındaki taşımalarda geçerlidir. Deniz konşimentosundan önemli bir farkı vardır: CMR kıymetli evrak değildir, ciro edilerek malın mülkiyeti devredilemez; teslim, senette yazılı alıcıya yapılır. Uygulamada en kritik yeri şerh alanıdır — teslim sırasında kap adedi, ambalaj durumu veya ıslaklık gibi tespitler CMR'ye yazılmazsa sonradan hasar iddiasını kanıtlamak zorlaşır. Konvansiyon, taşıyıcının sorumluluğunu eksilen brüt kilogram başına 8,33 SDR ile sınırlar; kast veya ağır kusur halinde bu sınır kalkar. Yüksek değerli yüklerde ayrıca nakliyat emtia sigortası yaptırmak bu yüzden standart uygulamadır.
TIR karnesi ve transit rejim ne işe yarar?
Transit rejim, serbest dolaşımda olmayan ya da ihracat işlemleri tamamlanmış eşyanın gümrük gözetimi altında bir gümrük idaresinden diğerine taşınmasını düzenler. Amacı, eşya birden çok ülkeden geçerken her sınırda ayrı vergi ve teminat süreci yaşanmasını önlemektir. TIR karnesi bu işin en bilinen aracıdır; Birleşmiş Milletler Avrupa Ekonomik Komisyonu çatısındaki TIR Sözleşmesi'ne dayanır, kefil kuruluşların verdiği teminatla çalışır ve mühürlü araçların ara ülkelerde açılmadan geçmesini sağlar. Avrupa yönünde ikinci yol ortak transit rejimidir: T1 veya T2 beyannamesi NCTS üzerinden elektronik olarak açılır. Hangisinin kullanılacağı güzergâha, eşyanın statüsüne ve varış ülkesinin uygulamasına göre belirlenir; bu kararı sevkiyat başlamadan gümrük müşavirinizle birlikte netleştiriyoruz.
A.TR ile EUR.1 dolaşım belgesi arasındaki fark nedir?
A.TR serbest dolaşım statüsünü, EUR.1 ise menşei ispat eder. A.TR, Türkiye ile AB arasındaki Gümrük Birliği kapsamında düzenlenir; eşyanın nerede üretildiği değil, Türkiye'de veya AB'de serbest dolaşımda olması yeterlidir. Sanayi ürünleri ve işlenmiş tarım ürünleri bu belgeyle gümrük vergisi ödenmeden dolaşır. EUR.1 ise tercihli menşe belgesidir; eşyanın ilgili anlaşmanın menşe kurallarına göre menşeli olduğunu gösterir ve indirimli veya sıfır vergi sağlar. Türkiye'nin serbest ticaret anlaşması bulunan ülkelere yapılan sevkiyatlarda EUR.1 kullanılır. AB'ye giden yükte de her zaman A.TR olmaz: Gümrük Birliği kapsamına girmeyen tarım ürünlerinde ve Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu listesindeki demir-çelik ürünlerinde A.TR yerine EUR.1 düzenlenir. Bu kapsam dışılık yalnız ham ürünlerle sınırlı değildir; salça, konserve, meyve suyu ve peynir gibi görünüşte işlenmiş kalemlerin bir bölümü de kapsam dışında kalabilir, karar GTİP bazında verilir. Belgeler ticaret odası onayı ve gümrük vizesiyle geçerlilik kazanır.
Avrupa hattında karayolu mu, Ro-Ro ve intermodal mi?
Ro-Ro, dorsenin gemiye sürülerek taşındığı yöntemdir ve Türkiye-Avrupa hattında karayoluna gerçek bir alternatiftir. Dorse çekicisiz ve sürücüsüz de gönderilebilir; varış limanında yerel çekici devralır. Türkiye'de İzmir/Çeşme, Pendik ve Yalova gibi limanlardan İtalya'da Trieste, Fransa'da Sete ve Yunanistan'da Lavrio yönüne hatlar işletilir; Trieste sonrası blok trenlerle Almanya, Belçika ve Çekya terminallerine devam eden intermodal bağlantılar bulunur. Avantajı, sınır kuyruklarını ve geçiş belgesi kotası baskısını büyük ölçüde devre dışı bırakması, sürüş-dinlenme sınırlarından bağımsız ilerlemesidir. Bedeli esnekliktir: gemi kalkış programına bağlı kalırsınız ve liman aktarması ek gün getirebilir. Hangi güzergâhta hangisinin daha hızlı olduğu sefer takvimine ve o dönemki sınır yoğunluğuna göre değişir.
Karayolu transit süresi neye göre değişir?
Transit süreyi mesafeden çok bekleme kalemleri belirler. Sürüş tarafında AETR kuralları geçerlidir: günlük sürüş 9 saat (haftada iki kez 10 saate çıkabilir), 4,5 saat sürüşten sonra 45 dakika mola, gün sonunda en az 11 saat dinlenme, haftalık sürüş en fazla 56 ve iki haftada 90 saat. Çift şoförle bu tavan yükselir, tek şoförle mesafe kaçınılmaz olarak günlere yayılır. İkinci belirleyici sınır kapılarıdır; Kapıkule, Hamzabeyli ve Dereköy'deki kuyruk sezona ve bayram dönemlerine göre saatlerle günler arasında oynar. Üçüncüsü geçiş belgesi kotalarıdır: kontenjan yıl içinde tükenirse araç tahsisi gecikir. Parsiyelde buna aktarma beklemesi, komplede gümrük muayene hattı eklenir. Bu nedenle verilen süreler taahhüt değil, hat ve gümrük yoğunluğuna göre değişen tahmindir.
Komple (FTL) ve parsiyel (LTL) taşımanın karşılaştırması
| Ölçüt |
Komple (FTL) |
Parsiyel (LTL) |
| Araç kullanımı |
Dorsenin tamamı tek yüke tahsis edilir |
Farklı göndericilerin yükleri birleştirilir |
| Fiyat esası |
Sefer bazlı; boş hacmin bedeli de gönderene aittir |
Kapladığı LDM veya ücretlendirilebilir ağırlık üzerinden |
| Aktarma |
Yok; yükleme adresinden boşaltma adresine doğrudan |
Konsolidasyon ve dağıtım deposunda elleçleme var |
| Transit süre |
Daha öngörülebilir, tek araca bağlı |
Toplama turu ve aktarma beklemesiyle uzayabilir |
| Hasar riski |
Elleçleme olmadığı için düşük |
Elleçleme sayısı arttığı için görece yüksek |
| Uygun olduğu durum |
Yüksek hacim, aciliyet, kırılgan veya hassas yük |
Küçük partiler, düzenli sevkiyat, esnek termin |
Bu taşımada kullanılan evraklar
- CMR taşıma senedi — taşıma sözleşmesini ve yükün taşıyıcıya teslimini kanıtlar; hasar şerhleri buraya işlenir
- TIR karnesi — TIR Sözleşmesi kapsamında mühürlü araçların gümrük gözetiminde geçişini sağlayan teminatlı transit belgesi
- T1 / T2 transit beyannamesi — ortak transit rejiminde NCTS üzerinden elektronik açılan transit beyanı
- Geçiş belgesi (dozvola) — ikili anlaşma kotası kapsamında ülke geçişi veya yük indirme izni
- A.TR dolaşım belgesi — Gümrük Birliği kapsamında eşyanın serbest dolaşım statüsünü ispat eder
- EUR.1 dolaşım sertifikası — tercihli menşei ispat eder; STA'lı ülkelerde ve AB'ye giden, Gümrük Birliği kapsamına girmeyen tarım ürünleri ile AKÇT listesindeki demir-çelik ürünlerinde A.TR yerine kullanılır
- Menşe şahadetnamesi — tercihli rejim dışında eşyanın menşe ülkesini gösterir
- Ticari fatura ve çeki listesi — kıymet, kap adedi, brüt/net ağırlık ve GTİP bilgisinin kaynağı
- İhracat beyannamesi — gümrük çıkış işleminin esas belgesi
- ADR taşıma evrakı ve araç uygunluk belgesi — tehlikeli madde sevkiyatlarında zorunlu
- Sıcaklık kayıt raporu ve ATP araç belgesi — frigorifik taşımalarda soğuk zincirin kanıtı
- Nakliyat emtia sigortası poliçesi — CMR sorumluluk sınırının üzerindeki değeri güvence altına alır
Sık sorulan sorular
Frigorifik taşımada nelere dikkat edilir?
Belirleyici olan, sıcaklık rejiminin kesintisiz korunmasıdır. Yükleme öncesi dorsenin ön soğutması yapılır, istenen sıcaklık aralığı taşıma talimatına yazılır ve sefer boyunca veri kaydedici ile izlenir. Bozulabilir gıdaların uluslararası taşınmasında ATP sözleşmesi kapsamındaki araç belgeleri aranır. Parsiyel frigo yüklemelerde yalnızca aynı sıcaklık grubundaki ürünler birleştirilebilir; kapı açılış sayısı da planlamaya dahil edilir.
ADR kapsamındaki tehlikeli maddeler karayoluyla nasıl taşınır?
ADR, tehlikeli maddelerin karayoluyla uluslararası taşınmasına ilişkin Avrupa anlaşmasıdır ve Türkiye bu sözleşmeye taraftır. Yük; UN numarası, sınıfı ve ambalaj grubuyla beyan edilir. Araçta ADR uygunluk belgesi, sürücüde ADR sürücü eğitim sertifikası, üzerinde turuncu plaka ve tehlike etiketleri bulunur. Ayrıca birlikte yükleme yasakları, tünel kısıtlamaları ve tehlikeli madde güvenlik danışmanı yükümlülükleri dikkate alınır.
Geçiş belgesi (dozvola) nedir, sevkiyatı geciktirir mi?
Geçiş belgesi, ülkelerin ikili anlaşmalarla birbirine tanıdığı araç kontenjanıdır; bir ülkeden transit geçmek veya o ülkeye yük indirmek için gerekir. Kontenjan yıl başında planlanır ve dönem içinde tükenebilir. Tükendiğinde araç bulmak zorlaşır, navlun yükselir ve sevkiyat genellikle Ro-Ro ya da intermodal güzergâha kaydırılır. Sezon zirvelerinde erken rezervasyon bu riski azaltır.
Türkiye-AB hattında gecikmelerin başlıca sebepleri nelerdir?
En sık sebep sınır kapılarındaki yığılmadır; Kapıkule başta olmak üzere kuyruk sezona ve tatil dönemlerine göre belirgin biçimde uzar. İkinci sırada evrak uyumsuzluğu gelir: fatura, çeki listesi, CMR ve dolaşım belgesi arasındaki kap adedi ya da ağırlık farkı beyanı durdurur. Muayene hattına düşme, kota tükenmesi, kış şartlarında geçit kapanmaları ve parsiyelde aktarma beklemeleri diğer başlıca sebeplerdir.
Karayolu navlunu neye göre belirlenir?
Navlun tek bir kaleme değil, birkaç değişkene bağlıdır: güzergâh ve mesafe, yükün LDM ile ağırlık değeri, araç tipi (tenteli, mega, frigorifik, ADR), yükleme ve boşaltma noktası sayısı, sınırda beklenen süre, dönüş yükü bulunabilirliği, yakıt ve geçiş ücretleri ile sezon. Bu değişkenler her sevkiyatta farklı bileşim oluşturduğundan fiyat, güncel araç ve hat durumuna göre teklifle verilir.
Yük hasarlı teslim edilirse ne yapılmalı?
Hasarı CMR'ye yazmadan teslim almayın. Gözle görülür kayıp veya hasar, teslim anında CMR üzerine şerh düşülerek bildirilir. Dışarıdan fark edilmeyen hasarlarda konvansiyon, teslimden itibaren yedi gün içinde (tatiller hariç) yazılı bildirim ister; gecikme zararı talepleri için süre yirmi bir gündür. Fotoğraf, tartı fişi ve teslim tutanağı dosyanın esasını oluşturur.
Diğer taşıma hizmetlerimiz