Çin'den Türkiye'ye İthalat: Süreç, Incoterm Seçimi ve Gümrükleme
Çin çıkışlı bir sevkiyatın tedarikçi anlaşmasından Türkiye'de teslime kadar hangi adımlardan geçtiğini, hangi masrafın kimde kaldığını ve gümrükte ne istendiğini anlatıyoruz.
Çin'den Türkiye'ye ithalat, Çin'deki bir tedarikçiden satın alınan eşyanın deniz veya hava yoluyla getirilip Türkiye gümrüğünde serbest dolaşıma sokulmasıdır. Süreci belirleyen üç karar vardır: hangi Incoterm kuralıyla satın alındığı, yükün FCL mi LCL mi taşınacağı ve eşyanın hangi GTİP'e girdiği. Geri kalan her şey bu üç kararın sonucudur.
Süreç adım adım
-
Tedarikçiyle anlaşma ve proforma fatura
Süreç eksiksiz bir proforma faturayla başlar. Proformada eşyanın tam ticari tanımı, GTİP önerisi, miktar, birim ve toplam bedel, para birimi, teslim şekli, ödeme koşulu, üretim süresi ve ambalaj bilgisi bulunmalıdır. “Sample” veya “gift” gibi belirsiz tanımlar gümrükte tarife ve kıymet tartışması doğurur. Tedarikçinin ticaret unvanı ile banka hesabındaki unvanın aynı olduğunu bu aşamada doğrulayın.
-
Incoterm kuralının ve ödeme koşulunun bağlanması
Incoterm, fiyat pazarlığından önce konuşulur. Sözleşmeye kural, adlandırılmış yer ve “Incoterms 2020” ibaresi birlikte yazılır; ithalat gümrüğü DDP dışındaki her kuralda alıcıdadır. Ödeme koşulu da burada bağlanır: tamamı peşin havale riski alıcıya yükler, akreditif ve vesaik mukabili ödemeyi belge ibrazına bağlar. Konşimentonun orijinal mi telex release mi olacağı doğrudan bu karara bağlıdır.
-
Yükleme öncesi kontrol
Yükleme öncesi kontrol mal konteynere girmeden yapılır; sonrasında düzeltme şansı yoktur. Ürünün numuneyle uyumu, adet, etiketleme ve ambalajın taşımaya dayanıklılığı bakılır. Aynı aşamada koli dış ölçüleri ve brüt ağırlık ölçtürülür, çünkü navlun tedarikçinin beyanına değil gerçek ölçüye göre çıkar. Ahşap palet veya sandık kullanılıyorsa ISPM 15 damgası fotoğrafla teyit edilir.
-
Booking ve denetim hazırlığı
Booking, malın hazır olma tarihi netleştikten sonra açılır. Forwarder hattı, gemiyi, konteyner tipini ve limanı teyit eder; karşılığında konteyner ve evrak kapanış (cut-off) saatlerini bildirir. Bu saatler kalkıştan günler öncedir ve kaçırılması yükü sonraki gemiye bırakır. Aynı anda ürünün Türkiye'de ithalat denetimine tabi olup olmadığı kontrol edilir; TAREKS başvurusu gerekiyorsa hazırlık burada başlar.
-
Yükleme, konteynerin mühürlenmesi ve konşimento
Konteyner fabrikada veya limandaki depoda doldurulur ve numaralı mühürle kapatılır. Mühür numarası konşimentoya ve çeki listesine yazılır; varışta bu numaranın tutması, konteynerin yolda açılmadığının kanıtıdır. Yüklü konteynerin doğrulanmış brüt ağırlığı (VGM) gemiye alınmadan önce beyan edilir. LCL'de yük konsolidasyon deposuna teslim edilir ve orada başka göndericilerin yüküyle istiflenir.
-
Çin'de ihracat gümrüklemesi ve denizde transit
İhracat gümrüklemesi EXW dışındaki tüm kurallarda tedarikçinin işidir. Beyanname tescil edilip konteyner gemiye yüklendikten sonra konşimento düzenlenir ve transit başlar. Bu aşamada ithalatçının işi belge takibidir: ticari fatura, çeki listesi, konşimento ve menşe şahadetnamesinin taranmış nüshaları gemi varmadan elde olmalıdır. Belgeyi varıştan sonra istemek doğrudan ardiye ve demuraj demektir.
-
Varış limanı ve gümrükleme
Varış ihbarıyla özet beyan verilir ve gümrük süreci başlar. 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 46 ncı maddesine göre denizyoluyla gelen eşyaya özet beyanın verildiği tarihten itibaren kırk beş gün, diğer bir yolla gelene yirmi gün içinde gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanım belirlenmelidir. Gümrük müşaviri beyannameyi tescil eder, izin ve denetim belgeleri tek pencereye bağlanır, muayene sonrası vergiler ödenir.
-
Teslim ve boş konteyner iadesi
Vergiler ödendikten sonra navlun ve varış masrafları kapatılır, hattın acentesinden ordino alınır ve konteyner limandan çekilir. FCL'de konteyner boşaltılıp hattın gösterdiği sahaya boş iade edilir; gecikirse detention işler. LCL'de yük antrepoda ayrıştırıldıktan sonra teslim alınır. İzmir Alsancak, Ambarlı, Mersin, Gemlik ve Aliağa'da bu adımların süresi farklı işler.
Çinli tedarikçinin verdiği FOB fiyat neyi kapsıyor, neyi kapsamıyor?
FOB fiyat, eşyanın Çin'deki yükleme limanında gemiye yüklenmesine kadar olan masrafları kapsar; sonrasının tamamı ithalatçıya aittir. Yani fabrikadan limana iç nakliye, Çin ihracat gümrüklemesi ve yükleme limanı masrafları fiyatın içindedir; deniz navlunu, varış limanı terminal ücreti, ordino, ardiye, gümrük müşavirliği, gümrük vergileri, KDV ve Türkiye içi nakliye değildir. Tedarikçiden alınan FOB rakamını toplam maliyet sanarak yapılan kârlılık hesabı bu yüzden şaşar. İkinci tuzak daha sinsidir: bazı satıcılar “FOB” adı altında yükü kendi seçtikleri acenteye teslim eder ve o acente varışta ithalatçıdan yüksek yerel masraf tahsil eder. Navlunda kazanılan varışta geri alınır. Teklif karşılaştırırken hangi kalemin kimde kaldığı ve varış masraflarını kimin belirlediği yazılı olarak sorulmalıdır.
- FOB fiyata dahil: iç nakliye, ihracat gümrükleme, yükleme limanı terminal masrafı, gemiye yükleme.
- FOB fiyata dahil değil: deniz navlunu, varış THC'si, ordino, ardiye, müşavirlik, gümrük vergileri, KDV, iç dağıtım.
- Sigorta hiçbir F grubu kuralda satıcının yükümlülüğü değildir; poliçeyi riski taşıyan taraf yaptırır.
EXW, FOB ve FCA arasındaki fark ithalatçının cebine nasıl yansır?
Fark, Çin içi masraf ile ihracat gümrüklemesinin hangi tarafta kaldığıdır. EXW'de satıcının tek yükümlülüğü eşyayı fabrikasında hazır etmektir; kamyonu, iç nakliyeyi, ihracat beyannamesini ve liman masraflarını alıcı organize eder. Uygulamada bu işleri yine forwarder'ın Çin'deki muhabiri yapar; masraf yok olmaz, faturada yer değiştirir. EXW'nin asıl sonucu şudur: ihracat beyannamesi satıcı adına tescil edilmediğinde satıcı ihracat vergi iadesini kaybeder ve bunu fiyata yansıtır. Bu yüzden EXW ile FOB arasındaki fark çoğu zaman gerçek masraf farkından büyüktür. Konteyner yükünde ise doğru kural FCA'dır; ICC konteynerli ve çok modlu sevkiyatlarda FOB yerine FCA'yı önerir. Gerekçesi ve Incoterms 2020 ile FCA maddesine eklenen yükleme kaydı düzenlemesi Incoterms 2020 teriminde ayrıntılı anlatılıyor.
- FCA yazamıyorsanız, nakliyat sigortasının fabrika çıkışından itibaren başladığından emin olun.
- EXW tek tedarikçili küçük yüklerde kontrol sağlar; birden çok tedarikçiden toplanan yüklerde zaten kaçınılmazdır.
Çin'den deniz yolu mu hava yolu mu seçmeli?
Karar, navlun farkının yükün değerine ve gecikmenin maliyetine oranına bakılarak verilir. Hava navlunu birim ağırlık başına deniz navlununun kat kat üzerindedir; buna karşılık transit süre haftalar yerine günlerle ölçülür. Yükün birim değeri yükseldikçe navlunun mal bedeline oranı küçülür ve hava yolu tartışılabilir hâle gelir; ucuz ve hacimli yüklerde navlun mal bedelini geçebileceği için hava baştan elenir. İkinci değişken stok tarafındadır: raf boş kalacaksa, sezon kaçacaksa veya üretim hattı duracaksa gecikmenin bedeli navlun farkını aşabilir. Havada ücretlendirme gerçek ağırlıkla hacim ağırlığından büyük olanı üzerinden yapıldığı için karar vermeden önce iki değeri de hesaplamak gerekir. Pratikte yaygın çözüm sevkiyatı bölmektir: acil olan kısım havayla, kalan deniz yoluyla gönderilir.
FCL mi LCL mi: Çin çıkışlı yükte konsolidasyon nasıl işler?
LCL'de yükünüz Çin'deki konsolidasyon deposunda başka ithalatçıların yüküyle aynı konteynere istiflenir, varış limanındaki antrepoda yeniden ayrıştırılır. Bu yapının iki sonucu vardır: konteynerin dolması beklendiği için deponun malı teslim aldığı tarih ile geminin kalkışı arasında birkaç günlük boşluk oluşur ve yük en az iki kez fazladan elleçlenir. LCL'de fiyat hacim ile ağırlıktan hangisi büyükse onun üzerinden çıkar; denizyolunda 1 m³ ile 1 ton eşdeğer sayılır ve çıkan birime gelir tonu (revenue ton, R/T) denir. Ordino, antrepo, ayrıştırma ve asgari ücret gibi sabit kalemler küçük yüklerde toplam maliyeti hızla yukarı çeker. Birden çok Çinli tedarikçiden alım yapıyorsanız üçüncü bir seçenek vardır: yükleri Çin'de tek depoda toplayıp tek konteyner olarak FCL göndermek. Aynı yük için iki senaryoyu yan yana fiyatlatmadan karar vermeyin.
- FCL'de mühür yükleme yerinde vurulur ve varışa kadar açılmaz; karışma ve hasar riski düşüktür.
- LCL'de ölçü palet dahil dış ölçülerden alınır; ambalaj biçimi doğrudan navluna girer.
Transit süre neden sabit bir gün sayısı olarak verilemiyor?
Çünkü süre bir mesafe değil, bir servis planının sonucudur. Doğrudan servis mi aktarmalı hat mı kullanıldığı, geminin rotasındaki uğrak sayısı, aktarma limanındaki bağlantı gemisinin haftalık takvimi, sezon ve liman yoğunluğu süreyi belirler; aynı liman çifti için bile haftadan haftaya değişir. Aktarmalı bir serviste bağlantı kaçarsa yük aktarma limanında bir hafta bekleyebilir. Buna Çin tarafında kapanış saatine yetişilip yetişilmediği, Türkiye tarafında ise gümrük muayenesinin türü eklenir; fiziki muayeneye ayrılan bir beyanname sıra bekler. LCL'de konsolidasyon ve varışta ayrıştırma birkaç gün daha ekler. Doğru yaklaşım tek bir gün sayısına değil, o hafta geçerli servis takvimine ve gerçekçi bir tampon süreye bakmaktır.
Gümrüklemede ne isteniyor: GTİP, gümrük kıymeti ve menşe
İthalatın çerçevesini eşyanın GTİP'i çizer. Gümrük Yönetmeliği gümrük tarife istatistik pozisyonunu Türk Gümrük Tarife Cetvelinde on iki rakamdan oluşan pozisyon olarak tanımlar; bu kod yalnız vergi oranını değil, hangi kurum izninin ve hangi denetimin gerekeceğini de belirler. Tereddüt varsa Gümrük Kanunu'nun 9 uncu maddesi uyarınca, veriliş tarihinden itibaren altı yıl geçerli Bağlayıcı Tarife Bilgisi (BTB) alınabilir. Vergi matrahının temeli gümrük kıymetidir: 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 24 üncü maddesine göre esas yöntem satış bedelidir ve 27 nci madde uyarınca eşyanın Türkiye'deki giriş liman veya yerine kadar yapılan nakliye ile sigorta giderleri kıymete eklenir. İthalatta KDV matrahı ise 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu'nun 21 inci maddesine göre bunun üzerine ithalat sırasında ödenen her türlü vergi, resim, harç ve pay ile beyannamenin tescil tarihine kadar yapılan diğer giderlerin eklenmesiyle bulunur; yani gümrük vergisi ve varsa ilave gümrük vergisi KDV matrahına girer. Menşe ayrı bir başlıktır: Türkiye ile Çin arasında serbest ticaret anlaşması bulunmadığından Çin menşeli eşyada tercihli tarife söz konusu değildir. Menşe şahadetnamesi burada indirim için değil, menşeye bağlı önlemlerin doğru uygulanması için istenir.
- Ticari fatura ve çeki listesi — tam ticari tanım, miktar, kıymet, dış ölçüler ve brüt/net ağırlık.
- Konşimento veya sea waybill. Ordino gümrük mevzuatında yer alan bir belge değildir ve beyannamenin tescili için aranmaz; eşyanın terminalden fiilen teslim alınabilmesi için hattın acentesince düzenlenir.
- Menşe şahadetnamesi — tercihli olmayan menşe ispatı.
- Gerekiyorsa gözetim belgesi, TAREKS referans numarası ve ürüne özel kurum izinleri.
Ürün güvenliği denetimi (TAREKS) hangi ürünlerde çıkar?
Ürün güvenliği denetimi eşyanın GTİP'ine göre belirlenir ve gümrük beyanından önce tamamlanır. Ticaret Bakanlığı her yıl aralık sonunda Ürün Güvenliği ve Denetimi (ÜGD) tebliğlerini yayımlar; 2026 yılı tebliğleri 31 Aralık 2025 tarihli ve 33124 sayılı Resmî Gazete'nin 4. mükerrer sayısında yayımlandı. Tebliğ eklerindeki listelerde yer alan gruplar için — oyuncaklar (ÜGD 2026/10), kişisel koruyucu donanımlar (2026/11), CE işareti taşıması gereken bazı ürünler (2026/9), makinalar (2026/32), yapı malzemeleri (2026/14) ve tüketici ürünleri (2026/12) gibi — başvuru Dış Ticarette Risk Esaslı Kontrol Sistemi (TAREKS) üzerinden yapılır. Sistem beyan edilen bilgilerle risk analizi yürütür ve sevkiyatların yalnız bir kısmını fiilî denetime yönlendirir. Denetim olumlu sonuçlandığında ya da eşyanın kapsam dışı olduğu tespit edildiğinde ithalata izin veren TAREKS referans numarası üretilir; bu numara beyannameye yazılır. Sisteme giriş firma yetkilendirmesiyle olur.
- CE işareti ürünün üzerinde bulunması gereken uygunluk işaretidir; tek başına TAREKS başvurusunun yerine geçmez.
- Tedarikçinin gönderdiği uygunluk beyanının gerçekten ilgili teknik düzenlemeye atıf yaptığını yüklemeden önce kontrol edin.
Çin ithalatında en sık hangi hatalar yapılıyor?
En sık hata, proforma faturayı gümrüğün okuyacağı gözle okumamaktır. Eksik ticari tanım ya da menşe bilgisi olmayan bir fatura beyannameyi tescil ettirmez; mal limanda beklerken ardiye işler. İkincisi ölçü hatasıdır: koli ölçüsü ve brüt ağırlık yükleme öncesinde ölçtürülmezse navlun beyan edilenden yüksek çıkar, LCL'de fark doğrudan faturaya yansır. Ödeme tarafında tamamı peşin havale riski alıcıya yükler; ilk siparişte ödemeyi belge ibrazına bağlayan yöntemler tercih edilir ve para daima tedarikçinin ticaret unvanıyla açılmış hesaba gönderilir — e-posta üzerinden gelen hesap değişikliği talebi ikinci bir kanaldan teyit edilmelidir. Ahşap palet ve sandıklarda ISPM 15 ısıl işlem damgası aranır: ahşabın merkez sıcaklığı en az 56 derecede otuz dakika tutulacak şekilde işlem görmesi ve yetkili tesisin damgasını taşıması gerekir. Son olarak takvim: Çin Yeni Yılı 2027'de 6 Şubat'a denk gelir ve fabrikaların fiilî duruşu resmî tatilden belirgin biçimde uzun sürer.
- Ekim başındaki millî bayram haftası da üretim ve liman tarafında benzer bir yığılma yaratır.
- Yeni yıl öncesi son gemilerde yer bulmak zorlaşır; sipariş takvimi buna göre geriye doğru kurulur.
Çin çıkışlı konteyner sevkiyatında masraf kalemlerinin Incoterm kuralına göre hangi tarafta kaldığı. Tablo yalnız masraf yükümlülüğünü gösterir; risk devri ayrı bir konudur ve C grubu kurallarda masraftan farklı noktada gerçekleşir. FCA'da yükümlülüğün sınırı sözleşmede adlandırılan yere göre değişir.
| Masraf kalemi |
EXW |
FCA (terminal) / FOB |
CFR / CIF |
DAP |
DDP |
| Fabrikadan limana Çin içi nakliye |
Alıcı |
Satıcı |
Satıcı |
Satıcı |
Satıcı |
| Çin ihracat gümrüklemesi |
Alıcı |
Satıcı |
Satıcı |
Satıcı |
Satıcı |
| Yükleme limanı terminal masrafı |
Alıcı |
Satıcı |
Satıcı |
Satıcı |
Satıcı |
| Deniz navlunu |
Alıcı |
Alıcı |
Satıcı |
Satıcı |
Satıcı |
| Nakliyat sigortası |
İsteğe bağlı (alıcı) |
İsteğe bağlı (alıcı) |
CIF'te satıcı, CFR'de isteğe bağlı |
İsteğe bağlı (satıcı) |
İsteğe bağlı (satıcı) |
| Varış limanı terminal masrafı ve ordino |
Alıcı |
Alıcı |
Alıcı |
Satıcı |
Satıcı |
| Türkiye ithalat gümrük vergisi ve KDV |
Alıcı |
Alıcı |
Alıcı |
Alıcı |
Satıcı |
| Varış limanından teslim adresine nakliye |
Alıcı |
Alıcı |
Alıcı |
Satıcı |
Satıcı |
Sık sorulan sorular
Çin'den ithalatta hangi işi kim yapar?
Tedarikçi malı üretir, ambalajlar ve EXW dışındaki kurallarda Çin ihracat gümrüklemesini yapar. Forwarder booking'i açar, Çin içi nakliye ile konsolidasyonu muhabiri üzerinden organize eder, taşımayı ve varış masraflarını yönetir. Gümrük müşaviri Türkiye'de beyannameyi tescil eder, izin ve denetim belgelerini tek pencereye bağlar, vergileri hesaplar. İthalatçı ise satın alma kararını, Incoterm ve ödeme koşulunu, ürünün mevzuata uygunluğunu ve vergilerin ödenmesini üstlenir; beyanın doğruluğundan hukuken sorumlu olan taraf ithalatçıdır.
Küçük bir numune siparişi vergiden muaf mı?
Hayır. Posta ve hızlı kargo yoluyla gelen düşük kıymetli gönderilerdeki 30 avroluk alt sınır kaldırıldı: 6/1/2026 tarihli ve 10813 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı (7 Ocak 2026 tarihli ve 33130 sayılı Resmî Gazete), 2009/15481 sayılı Karar'ın 126 ncı maddesinin birinci fıkrasının (b) bendindeki “30 Avro'yu aşan ancak” ibaresini yürürlükten kaldırdı ve yayımından otuz gün sonra, 6 Şubat 2026'da yürürlüğe girdi. Kıymeti 1.500 avroyu geçmeyen eşyada tek ve maktu bir vergi alınır; oran eşyanın Avrupa Birliği ülkelerinden doğrudan gelmesi hâlinde daha düşük, diğer ülkelerden gelmesi hâlinde daha yüksektir. Ticari miktar ve mahiyetteki numuneler zaten normal beyanname ile ithal edilir.
Çin menşeli üründe gümrük vergisinin üstüne başka yük çıkar mı?
Çıkabilir. Türkiye ile Çin arasında serbest ticaret anlaşması bulunmadığı için Çin menşeli eşya İthalat Rejimi'nde tercihli olmayan oranlara tabidir; ayrıca birçok GTİP'te ilave gümrük vergisi, bazı ürünlerde dampinge karşı vergi uygulanır. Beyan edilen birim kıymet ilgili gözetim tebliğindeki eşiğin altında kalıyorsa Ticaret Bakanlığı'ndan gözetim belgesi alınması gerekir. Üçü de GTİP ve menşe netleştikten sonra belirlenir; sipariş öncesinde sorulmalıdır.
Konteynerim limanda beklerse hangi masraflar işler?
Üç ayrı kalem işler. Ardiye, konteynerin liman sahasında kapladığı yer için liman işletmesine ödenir. Demuraj, hattın tanıdığı serbest süre (free time) aşıldıktan sonra konteynerin sahada beklemesi karşılığında hatta ödenir. Detention ise konteyner limandan çekildikten sonra boş olarak iade edilene kadar işler. Üçü de gecikmeye bağlı büyüdüğü için belgeler gemi varmadan önce tamamlanır.
Tedarikçinin gerçek olduğunu nasıl doğrularım?
Şirket adının, banka hesabındaki unvanın ve ihracat beyannamesindeki ihracatçı adının aynı olmasını arayın; üçü tutmuyorsa duraklayın. İlk siparişte ödemenin tamamını peşin göndermeyin. Ödeme talimatının e-posta üzerinden değiştirilmesi talebini mutlaka telefon gibi ikinci bir kanaldan teyit edin. Yükleme öncesi kontrol, malın gerçekten üretildiğini görmenin en somut yoludur; forwarder'ın Çin'deki muhabiri de teslim alma aşamasında adresin gerçekliğini görür.