Proje Taşımacılığı: Ağır, Gabari Dışı ve Karmaşık Sevkiyatlar
Ağır, gabari dışı ve yüksek değerli proje sevkiyatları için güzergâh etüdü, ekipman seçimi, bağlama ve sabitleme, izinler ve çok modlu koordinasyon.
Proje taşımacılığı, bir santral, bir rüzgâr çiftliği, bir fabrika hattı ya da bir şantiye gibi bir projeye ait büyük, ağır, yüksek değerli veya teknik açıdan karmaşık kalemlerin taşınmasıdır. Kalemler çoğu zaman inşaat programına göre birkaç parti hâlinde sevk edilir ve nadiren standart bir konteynere ya da standart bir tıra sığar. Proje taşımalarını bir fiyat listesi değil planlama yönlendirir: ilk parça yüklenmeden önce güzergâh, ekipman ve izinler netleşmiş olmalıdır.
Proje yükü sayılan nedir?
Tek bir hukuki tanım yoktur; ancak terim, şu dört yönden en az birinde öne çıkan sevkiyatları kapsar. Ağırdır; standart bir aracın ya da kaldırma ekipmanının taşıyabileceğini aşar. Gabari dışıdır; boyu, eni ya da yüksekliği normal ölçüleri aşar. Değerli veya hassastır; hasar projeyi durdurur. Ya da karmaşıktır; belirli bir sırayla varması ve depoya değil şantiyeye teslim edilmesi gereken çok sayıda parçadan oluşur. Konteyner ölçülerini aşan yükler taşmalı (OOG) konteyner taşımacılığı sayfasında, bir geminin tamamını gerektiren taşımalar ise gemi kiralama sayfasında daha ayrıntılı ele alınır.
Bir proje taşıması nasıl planlanır?
Planlama, yük verileriyle ve teslim sahasının net bir resmiyle başlar. Ölçüleri, ağırlıkları, ağırlık merkezini, kaldırma ve bağlama noktalarını ve varsa üreticinin çizimlerini ve elleçleme talimatlarını isteriz. Bunlardan hareketle güzergâhı etüt ederiz: karayolu ayaklarında köprü ve kabloların altındaki geçiş yüksekliği, dönüş yarıçapları, aks yükleri ve köprülerin dayanımı; limanlarda vinç kapasitesi, rıhtım taşıma kapasitesi ve depolama alanı; sahada ise erişim ve boşaltma yöntemi. Etüt; gemi, araç ve kaldırma ekipmanı seçimini, izinleri ve partilerin sırasını belirler. İzinlerin ve ekipmanın temin süreleri olduğu için proje programı ne kadar erken paylaşılırsa o kadar çok seçenek açık kalır.
- Ölçüler, ağırlıklar, ağırlık merkezi, kaldırma ve bağlama noktaları, çizimler.
- Yükleme ve teslim adresleri, liman ve saha erişimi, boşaltma yöntemi.
- Gereken teslim sırası ve proje programı.
- Sıcaklık, titreşim veya korozyon koruması gibi özel elleçleme gereksinimleri.
Proje yükünü taşımak için hangi yöntemler kullanılır?
Yöntem yükü izler. Flat rack ya da open top konteynere sığan kalemler hat servisiyle gidebilir; daha büyük parçalar konvansiyonel veya çok amaçlı bir gemide ya da kendi vinçleri olan bir heavy-lift gemisinde break-bulk (parça yük) olarak taşınır. Araçlar ve tekerlekli makineler gibi yürüyen birimler Ro-Ro kullanabilir. Karayolunda ağır parçalar low-bed (alçak yataklı) veya modüler dorselerle, makamların istediği durumlarda eskort araçlarıyla taşınır; uzun iç kara mesafelerinde demiryolu vagonları kullanılır. Hava taşımacılığı acil ve değerli parçalara ayrılır ve charter gerektirebilir; bkz. hava taşımacılığı. Proje taşımalarının çoğu bu yöntemlerin birkaçını art arda zincirler; bu yüzden plan, aktarma noktalarını ayakların kendisi kadar özenle ele alır; bkz. multimodal taşımacılık.
Proje yükü nasıl bağlanır ve elleçlenir?
Sabitleme hesaplanır, doğaçlama yapılmaz. Bağlama ve sabitleme planı (lashing and securing plan); noktaları, bağlama ekipmanını, dunnage (destek ve ayırıcı takozlar) kullanımını ve yükün geminin hareketleri ya da aracın frenleme ve viraj kuvvetleri sırasında dayanması gereken kuvvetleri belirler. Gemideki yük için IMO'nun Code of Safe Practice for Cargo Stowage and Securing (CSS Code) gibi kabul görmüş rehberleri, paketlenmiş birimler için ise IMO, ILO ve UNECE'nin Code of Practice for Packing of Cargo Transport Units (CTU Code) kılavuzu geçerlidir. Kaldırma ekipmanı ve belgeleri, hava ve korozyon koruması, yükleme ve boşaltmadaki gözetim planın parçasıdır. Yüksek değerli yüklerde sigortacılar bir sörvey ya da marine warranty surveyor (sigortacı adına istif ve bağlamayı onaylayan sörveyör) talep edebilir; bu yüzden sigorta rezervasyondan sonra değil, en başta görüşülür.
Hangi izinler ve gümrük adımları geçerlidir?
Ağır veya gabari dışı yüklerin karayolu taşımaları, her ülkenin makamından olağan dışı yük (abnormal load) izni gerektirir; izinde güzergâh, günün saati ve eskort koşulları yer alır ve işlem süresi ülkeye göre değişir. Limanların ağır veya tehlikeli kalemler için kendi kuralları olabilir. Gümrük tarafında olağan ihracat ve ithalat beyannameleri geçerlidir; proje sonrasında ülkeden yeniden çıkacak ekipman için tam ithalat yerine geçici ithalat rejimi kullanılabilir ve bu, rezervasyondan önce bir gümrük müşaviriyle kontrol edilir. İlgili ülkelerin yaptırım ve ihracat kontrolü kuralları, proje yükü için de diğer her sevkiyat gibi geçerlidir.
Maliyeti ve programı ne belirler?
Başlıca etkenler parçaların ölçü ve ağırlığı, uygun gemi ve ekipmanın bulunabilirliği, partilerin sırası, yükleme ve kaldırma için hava pencereleri, liman yoğunluğu ve izinlerin alınma süresidir. Teslim sahasındaki koşullar da önemlidir: planlanan günde bir parçayı kabul edemeyen saha depolama ve bekleme masrafı doğurur. Bu etkenlerin birçoğu önceden bilinemediği için teklif her hizmeti ayrı satırda gösterir, varsayımlarını ve geçerlilik süresini belirtir; güzergâh etüdü tamamlanmadan sabit transit gün sayısı vaat etmeyiz.
Proje yükünü taşıma yöntemlerinin karşılaştırması
| Yöntem |
Tipik kullanım |
Dikkat edilecekler |
| Flat rack / open top konteyner |
Hat servislerinde, konteyner ölçülerini az aşan parçalar |
Beyan edilen ölçü ve ağırlık, slot kaybı, güverte istifi |
| Konvansiyonel veya çok amaçlı gemide break-bulk |
Konteynere sığmayan büyük parçalar ve çok sayıda parti |
İki limandaki vinç kapasitesi, istif planı, bağlama |
| Heavy-lift gemisi |
Geminin kendi vinçleriyle yüklenen ve boşaltılan çok ağır parçalar |
Gemi bulunabilirliği, charter koşulları, liman sınırları |
| Ro-Ro |
Tekerlekli ve kendi yürür birimler |
Rampa ve güverte sınırları, gemi programı |
| Low-bed (alçak yataklı) veya modüler karayolu dorsesi |
Ağır ve gabari dışı parçalar için karayolu ayakları |
İzinler, güzergâh etüdü, eskort, aks yükleri |
| Hava charter |
Acil, değerli veya kritik parçalar |
Uçağın kapı ve zemin sınırları, bulunabilirlik |
Bu taşımada kullanılan evraklar
- Yük veri föyü — ölçüler, ağırlıklar, ağırlık merkezi, kaldırma ve bağlama noktaları, üreticinin çizimleriyle birlikte
- Bağlama ve sabitleme planı (lashing and securing plan) — her taşıma ayağı için sabitleme noktaları, ekipman ve hesap
- Güzergâh etüdü raporu — karayolu, liman ve saha için bulgular
- Olağan dışı yük izinleri ve eskort onayları — karayolu ayakları için ülke bazında
- Konşimento veya gemi kiralanıyorsa çarter sözleşmesi (charter party) ve konşimento — deniz ayağı için
- CMR konşimentosu, demiryolu taşıma senedi veya hava konşimentosu — moda göre diğer ayaklar için
- Ticari fatura ve çeki listesi (packing list) — kıymet, koli adedi, ağırlık ve GTİP bilgisinin kaynağı
- İhracat ve ithalat beyannameleri — ya da bu rejim kullanılıyorsa geçici ithalat belgeleri
- Kaldırma planı ve ekipman sertifikaları — yükleme ve boşaltma için
- Nakliyat sigortası poliçesi — ve gerekiyorsa marine warranty surveyor onayı
Sık sorulan sorular
Bir proje taşıması için sizden hangi bilgiler isteniyor?
Her parçanın ölçü ve ağırlığı, biliniyorsa ağırlık merkezi ve kaldırma noktaları, çizimler, saha dâhil yükleme ve teslim noktaları, gereken teslim sırası ve proje programı. Tercih ettiğiniz bir yöntem varsa ya da güzergâhı zaten etüt ettiyseniz bunu da paylaşın. Veri ne kadar eksiksizse teklifin taşıması gereken varsayım o kadar azalır.
Proje yükü her zaman özel bir gemiyle mi taşınır?
Hayır. Birçok proje kalemi hat servisleriyle, flat rack veya open top konteynerlerle ya da break-bulk olarak taşınır. Özel gemi; parçalar çok ağır ya da büyükse, birlikte taşınacak çok sayıda parça varsa veya uygun bir hat servisi yoksa değerlendirilir. Nasıl işlediği için gemi kiralama sayfasına bakın.
Limanda kaldırma işleminden kim sorumludur?
Bu, sözleşmenin şartlarına bağlıdır. Liner şartlarında kaldırmayı taşıyıcı veya terminal yapar; bazı diğer şartlarda ise gönderici ya da alıcı organize eder ve öder. Kaldırma sorumluluğu ve iki limandaki vinç kapasitesi rezervasyondan önce yazılı olarak netleştirilmelidir.
Taşımayı kapıdan kapıya yürütebilir misiniz?
Evet. Ön taşımayı, ana taşımayı, liman elleçlemesini ve sahaya son taşımayı izinler ve gümrük adımlarıyla birlikte planlar ve koordine ederiz; böylece tek bir ekiple muhatap olursunuz.
Size ne kadar erken ulaşmalıyım?
Proje programı ve yük verileri belli olur olmaz. Güzergâh etütleri, izinler ve uygun ekipmanın rezervasyonu zaman alır; erken başlamak daha çok güzergâh ve yöntemi açık tutar.