Proje Taşımaları için Özel Gemi Kiralama: Sefer, Zaman ve Parsiyel Charter
Proje yükü hat servisleri için fazla ağır, fazla büyük ya da fazla çok olduğunda çarter brokeriniz olarak talebi armatörlere taşır, şartları müzakere eder ve fixture'dan boşaltmaya kadar yanınızda oluruz.
Gemi kiralama (charter), bir geminin ya da gemideki yerin bir sefer veya bir süre için sahibinden, charter party adı verilen bir sözleşmeyle kiralanmasıdır. Hat servisinde konteyner slotu rezerve etmenin alternatifidir. Proje sevkiyatlarında göndericiye gemi tipi, limanlar, yükleme sırası ve tarihler üzerinde kontrol verir; bedeli ise daha fazla planlama ve ticari riskin daha büyük bölümünü üstlenmektir. CargoMerger gemi sahibi değildir; kiracı ile armatörler arasında broker olarak çalışır.
Gemi kiralama (charter) nedir?
Hat servisinde gönderici, yayımlanmış bir programa göre sefer yapan bir gemide yer rezerve eder ve sözleşme, taşıyıcının koşulları altındaki konşimentodur. Charter'da ise gönderici ya da başka bir kiracı (charterer) geminin kendisini veya belirli bir bölümünü kiralar ve şartlar bir charter party'de (gemi kiralama sözleşmesi) pazarlık edilir. Kiracı, sözleşme çerçevesinde geminin nereye gideceğine ve neyi yükleyeceğine karar verir; gemi, mürettebatı ve denize elverişliliği ise gemi sahibinin (armatör) sorumluluğunda kalır. Yük için yine bir konşimento düzenlenir, çoğunlukla charter party kapsamında; böylece gönderici hat servisindekiyle aynı taşıma belgesi kanıtına sahip olur.
Çarter brokeri olarak rolümüz nedir?
CargoMerger gemi sahibi ya da işletmecisi değildir. Broker olarak çalışırız: yük gereksinimlerinizi kiralama piyasasına taşır, armatörlerden ve işletmecilerden gelen teklifleri toplayıp karşılaştırır, şartları sizin adınıza müzakere eder; charter party imzalanana kadar ve ardından yükleme ile boşaltma boyunca yanınızda oluruz. Gemi, mürettebatı ve işletilmesi armatörün veya işletmecinin sorumluluğunda kalır; charter sözleşmesi kiracı ile gemi sahibi arasında kurulur. Brokerin nasıl ücretlendirildiği, fixture yapılmadan önce açıklanır ve kararlaştırılır. Tek bir filoya bağlı olmadığımız için gemi yüke göre seçilir, yük gemiye göre değil.
Hangi charter türleri vardır?
Başlıca türler, neyin kiralandığı ve hangi maliyeti kimin üstlendiği bakımından farklılaşır. Sefer charter'ında (voyage charter) gemi, anlaşılan limanlar arasında tek bir sefer için kiralanır; işletme ve yakıt giderlerini gemi sahibi öder, navlunu kiracı öder ve navlun götürü bedel ya da yük birimi başına bir oran olabilir. Zaman charter'ında (time charter) gemi bir süre için kiralanır ve kiracı kira bedeline ek olarak yakıt ve liman masraflarını öder. Contract of affreightment (COA), anlaşılan bir hacmin bir dönem boyunca birkaç sevkiyatla taşınmasını kapsar; parsiyel (part veya space) charter ise güverte alanı ya da tek bir ambar gibi geminin bir bölümünü kiralar ve tüm gemiye ihtiyaç duymayan daha küçük bir projeye uygundur. Doğru tür; projenin büyüklüğüne, sevkiyatların sıklığına ve kiracının operasyonun ne kadarını kontrol etmek istediğine bağlıdır.
Proje yükü hangi durumda kiralık gemi gerektirir?
Charter, hat servisleri işi görmediğinde değerlendirilir. Parçalar, taşmalı (OOG) konteyner kullanılsa bile hatların kabul ettiği ekipman için fazla ağır ya da fazla uzun olabilir; parça sayısı o kadar fazla olabilir ki bunları birlikte taşımak, birkaç sefere yaymaktan daha pratiktir; çıkış veya varış noktası hat servislerinin uğramadığı ya da uygun vinçlerin bulunmadığı bir liman olabilir; ya da proje programı, hat programının veremeyeceği bir tarih kontrolü gerektirebilir. Charter kendiliğinden daha ucuz ya da daha hızlı bir çözüm değildir; bu yüzden onu hat ve konteyner seçenekleriyle toplam maliyet ve toplam risk üzerinden karşılaştırırız. Ağır ve karmaşık taşımaların daha geniş yelpazesi için bkz. proje taşımacılığı.
Doğru gemi nasıl seçilir?
Yük gemiyi belirler. Ağır parçalarda başlıca ölçütler, geminin vinçlerinin kaldırma kapasitesi ve erişim mesafesi, güvertenin dayanımı ve alanı, ambar ağızları ile ambarların boyutudur. Tekerlekli birimler için uygun rampaları olan bir Ro-Ro gemisi düşünülür. Geminin su çekimi (draft) iki uçtaki limanlara uymalı, limanın ise rıhtım dayanımı, depolama alanı ve geminin kendi vinci yoksa kara vinçleri bulunmalıdır. Teknik uyumun ötesinde gemi sahibi ve gemi de kontrol edilir: geminin klası ve bayrağı, sigorta teminatı ve sicili, ayrıca tarafların yaptırım durumu. Bu ön inceleme (vetting) seçimin parçasıdır; çünkü başarısız bir denetim ya da yaptırım sorunu yüklemeyi durdurabilir.
- Vinç kapasitesi ve erişim mesafesi, güverte dayanımı ve alanı, ambar ağzı ve ambar boyutları.
- Su çekimi (draft) ve yükleme ile boşaltmadaki liman sınırları.
- Geminin ve sahibinin klası, bayrağı, sigorta teminatı ve sicili.
- Geminin, sahibinin ve tarafların yaptırım ve uyum durumu.
Bir charter adım adım nasıl ilerler?
Süreç talebiyle başlar: ölçü ve ağırlıkları içeren yük listesi, yükleme ve boşaltma limanları, laycan (geminin yüklemeye hazır olması gereken tarih aralığı) ile yükleme ve boşaltma şartları. Talep charter piyasasına gider, teklifler karşılaştırılır ve pazarlık edilir; ana şartlar charter party imzalanmadan önce bir recap'te (anlaşılan temel şartların özeti) kararlaştırılır. Yüklemeden önce geminin ayrıntıları ile istif ve bağlama planı kontrol edilir, bir sörveyör hazır bulunabilir, limanlar ve acenteler belirlenir. Yükleme ve boşaltma sırasında süreler, laytime hesabının dayanağı olan bir statement of facts'e (olaylar çizelgesi) kaydedilir. Konşimento yüklemede düzenlenir, nihai hesaplar boşaltmadan sonra kapatılır.
Laytime, demuraj ve despatch nedir?
Laytime, charter party'nin kiracıya yükleme ya da boşaltma için tanıdığı süredir. Süre aşılırsa kiracı, geminin fazladan tutulan süresi için gemi sahibine anlaşılmış bir tazminat olan demuraj öder. İş erken biterse, kazanılan süre için bir ödül olan despatch (erken bitirme primi) kararlaştırılabilir. Bu terimler konteyner taşımacılığında da vardır, ancak orada farklı bir anlam taşır; konteyner anlamı için bkz. demuraj ve detention. Pratik ders ikisinde de aynıdır: programı yükün, evrakın ve limanın hazır olması korur; ve bir charter party, imzalanmadan önce laytime ve demuraj şartları açısından okunmalıdır.
Hangi riskler yönetilmelidir?
Charter, riski göndericiye kaydırır; bu yüzden yönetilmesi gerekir. Nakliyat sigortası, yükün tam değeri ve tam güzergâh için yaptırılmalıdır; yüksek değerli yüklerde sigortacı, istif ve bağlamayı onaylamak üzere bir sörvey ya da marine warranty surveyor (sigortacı adına istif ve bağlamayı onaylayan sörveyör) isteyebilir. Geminin gecikmeleri, hava ve limanın hazır olma durumu laycan'ı ve demuraj riskini etkiler. Yük hasarı talepleri charter party ve konşimento kapsamında ele alınır; bu yüzden şartlar ve geminin sigorta teminatı en başta bilinmelidir. Bu risklerin gemi ve liman boyutunu plana alır, varsayımları teklifte belirtiriz.
Başlıca charter türlerinin karşılaştırması
| Charter türü |
Uygun olduğu durum |
Ana maliyetleri kim üstlenir |
| Sefer charter'ı (voyage charter) |
Anlaşılan limanlar arasında tek sevkiyat |
Gemi sahibi: işletme ve yakıt giderleri. Kiracı: navlun ve şartlara göre yükleme ve boşaltma |
| Zaman charter'ı (time charter) |
Bir dönem boyunca bir dizi sefer |
Kiracı: kira bedeli, yakıt ve liman masrafları |
| Contract of affreightment (COA) |
Anlaşılan bir hacmin bir dönem boyunca birkaç sevkiyatla taşınması |
Gemi sahibi: gemi ve işletmesi. Kiracı: sözleşmeye göre navlun |
| Parsiyel (part veya space) charter |
Güverte alanı ya da tek ambar gerektiren daha küçük bir proje |
Diğer yüklerle paylaşılır; kullanılan alanın navlunu ödenir |
Bu taşımada kullanılan evraklar
- Charter party (gemi kiralama sözleşmesi) — geminin veya gemideki yerin kiralanması sözleşmesi
- Fixture recap — charter party imzalanmadan önce anlaşılan ana şartların özeti
- Yük listesi — her parçanın ölçüleri, ağırlığı ve adedi
- İstif ve bağlama planı (stowage and lashing plan) — her parçanın gemideki konumu ve sabitlenmesi
- Notice of readiness (hazır olma bildirimi) — geminin yüklemeye veya boşaltmaya hazır olduğunu bildiren kaptan bildirimi
- Statement of facts ve laytime hesabı — limandaki sürelerin kaydı ve buradan çıkan demuraj veya despatch
- Konşimento — yük için, çoğunlukla charter party kapsamında düzenlenir
- Ticari fatura ve çeki listesi (packing list) — kıymet, koli adedi, ağırlık ve GTİP bilgisinin kaynağı
- İhracat ve ithalat beyannameleri — iki limandaki gümrük belgeleri
- Nakliyat sigortası poliçesi — ve gerekiyorsa marine warranty surveyor onayı
Sık sorulan sorular
Gemileriniz var mı?
Hayır. Çarter brokeri olarak çalışırız: talebinizi armatörlere ve işletmecilere taşır, tekliflerini karşılaştırır, şartları sizin adınıza müzakere eder ve boşaltmaya kadar charter sürecinde yanınızda oluruz. Gemi ve işletilmesi armatörde kalır; charter party kiracı ile gemi sahibi arasında kurulur.
Charter party nedir?
Charter party, gemi sahibi ile kiracı arasında bir geminin ya da gemideki yerin kiralanmasına ilişkin sözleşmedir. Limanları, tarihleri, navlun veya kira bedelini, yükleme ve boşaltma şartlarını ve laytime'ı belirler ve taraflar arasındaki ilişkiyi düzenler. Yük için düzenlenen konşimento çoğunlukla ona tabidir.
Charter sürecine sevkiyattan ne kadar önce başlamalıyım?
Yük listesi ve tarihler belli olur olmaz. Uygun gemiyi bulmak, şartları pazarlık etmek ve gemiyi incelemek zaman alır; uygun gemi piyasası da dar olabilir. Erken talep, daha fazla gemi ve tarihi açık tutar.
Gemi kiralamak hat taşımacılığından ucuz mudur?
Kendiliğinden değil. Charter kontrol sağlar ve hat servislerinin alamayacağı yükler için uygundur; ancak kiracı maliyetin ve riskin daha büyük bölümünü de üstlenir. Cevap, yükleme, boşaltma, bağlama, sigorta ve liman masrafları dâhil her kalemi ayrı satırda gösteren iki seçeneğin karşılaştırılmasından çıkar.
Bir geminin yalnızca bir bölümünü kiralayabilir miyim?
Evet, parsiyel (part veya space) charter, güverte alanı ya da bir ambar gibi geminin belirli bir bölümünü kiralar. Daha küçük projelere uygundur ve kalan alan başka yükler tarafından kullanılabilir.
Bir charter talebi başlatmak için sizden hangi bilgiler isteniyor?
Her parçanın ölçü ve ağırlığını içeren yük listesi, yükleme ve boşaltma limanları, yükün hazır olacağı tarihler, varsa tercih ettiğiniz yükleme ve boşaltma şartları ve limanların ya da sahanın kısıtlamaları.