Taşmalı (OOG) Konteyner Taşımacılığı: Flat Rack, Open Top ve Platform
Konteynerden taşan yükler: ölçü beyanı, ekipman seçimi, hat onayı, bağlama ve güverte istifi, rezervasyon yapılmadan önce planlanır.
Taşmalı yük, yani gabari dışı (out-of-gauge, OOG) yük, standart kapalı bir konteynerin ölçülerine sığmayan yüktür: fazla yüksek, fazla geniş, fazla uzun ya da üçü birden. Yine de konteyner sistemi içinde, open top konteyner, flat rack ve platform gibi özel ekipmanlarla taşınır; ancak standart bir konteynerden daha fazla planlama gerektirir. Taşıyıcının ölçüleri önceden onaylaması şarttır, çünkü birim gemide kendi slotundan fazla yer kaplayabilir.
Taşmalı (gabari dışı) yük nedir?
Yükün herhangi bir kısmı, üzerine yüklendiği konteynerin iç ölçülerinin dışına çıkıyorsa yük taşmalıdır. Yükseklik taşması (over-height) konteynerin üst kenarının üzerine çıkar, genişlik taşması (over-width) yanlardan dışarı çıkar, boy taşması (over-length) ise uçlardan dışarı çıkar. Yalnızca standart bir konteynerin izin verdiğinden ağır olan yük ayrı bir durumdur ve fazla ağırlıklı ya da ağır yük olarak ele alınır. Ağır olsa bile konteynerin içine sığan yük gabari içindedir. Bu ayrım önemlidir; çünkü taşmalı yük farklı bir ekipman, hat onayı, gemide onu alabilecek bir istif yeri ve çoğu durumda güverte istifi gerektirir.
Hangi ekipman kullanılır?
Üç ekipman tipi kullanılır ve seçim yükün şekline göre yapılır. Open top konteynerin duvarları ve zemini vardır, ancak çatısı çıkarılabilir; böylece uzun yük üstten vinçle yüklenebilir ve üst kenarın üzerine çıkabilir. Yükseklik taşması olan parçalar için olağan tercih budur. Flat rack'in zemini ve uç duvarları vardır (bazı tiplerde bu duvarlar katlanır), ancak yan duvarı ve çatısı yoktur; böylece yük yanlardan ve yukarıdan taşabilir ve makine, boru ve blok gibi geniş ve ağır parçalara uygundur. Platform, uç duvarı olmayan bir zemindir; en uzun ve en geniş yükler için kullanılır. Her tipin iç ölçüleri ve azami yükleri tipe ve sahibine göre değiştiği için hat bunları rezervasyon için teyit eder; standart konteynerler için ayrıca konteyner kapasitesi aracına bakın.
Taşmalı ölçüler nasıl ölçülür ve beyan edilir?
Ölçüm, yükün gerçekte yükleneceği haliyle, bağlama düzeni ve dışarı çıkan tüm parçalar dâhil en uç noktalarından alınır ve konteynerin taban alanıyla karşılaştırılır: yükün öne, arkaya, her iki yana ve yukarıya ne kadar taştığı. Rezervasyonda hatta verilen beyan bu taşmaları (overhang), brüt ağırlığı, ağırlık merkezini, kaldırma noktalarını ve bir çizimi içerir. Hat bunu istifi planlamak ve yükü kabul edip edemeyeceğine karar vermek için kullanır. Beyan edilmeyen ya da eksik gösterilen bir ölçü terminalde reddedilmeye, ek masrafa, gecikmeye ve en kötü durumda gemide bir güvenlik sorununa yol açabilir; bu yüzden tahmin değil, kesin ölçü isteriz.
- Öne, arkaya, her iki yana ve yukarıya taşma (overhang), en uç noktalardan ölçülmüş olarak.
- Brüt ağırlık ve ağırlık merkezi, kaldırma noktalarıyla birlikte.
- Yükün yükleneceği haliyle çizimi ya da fotoğrafı.
- Yükleme ve boşaltma limanları ile yükün hazır olacağı tarihler.
Taşmalı yük neden daha pahalıdır ve daha çok planlama gerektirir?
Taşmalı bir birim çoğu zaman gemideki komşu slotları kapatır; çünkü taşan kısım başka bir konteynerin yanına ya da altına istiflenemez ve hat kaybedilen yerin bedelini fiyata yansıtır. Birim genellikle güvertede, yükün şekline göre seçilen bir konumda taşınır ve terminallerde özel kaldırma ve elleçleme gerekebilir. Belirli ölçüleri yalnızca bazı gemiler, hatlar ve limanlar kabul eder; onay süre alabilir. Ücreti her hat belirler ve teklifte OOG ek ücreti ya da kullanılan slotların bedeli olarak görünür; teklifleri aynı zeminde karşılaştırabilmek için bunun terminal elleçleme ve diğer yerel masraflarla birlikte ayrı kalemler hâlinde gösterilmesini isteyin.
Taşmalı yük nasıl yüklenir ve sabitlenir?
Yükleme, göndericinin tesisinde ya da terminalde, vinçle; alçak ve tekerlekli yüklerde ise rampa veya forklift ile yapılır. Yük, yükü yaymak ve yüzeyleri korumak için dunnage (destek ve ayırıcı takozlar) kullanılarak, geminin hareketlerini hesaba katan bir sabitleme planına göre, zincir, çelik halat ve gergi tertibatı (turnbuckle) ile anma değerli bağlama noktalarına bağlanır. Branda havadan korur ancak su geçirmez kabul edilmemelidir; bu yüzden hassas yüklerin ek korumaya ihtiyacı vardır. Yüklü birim ekipmanın azami yükü içinde kalmalıdır ve doğrulanmış brüt ağırlığı yüklemeden önce beyan edilmelidir; bkz. VGM. Gabari dışı bir birimin kamyonla ön taşıması da izin gerektiren olağan dışı yük taşımasıdır; güzergâh ve izin tarafı için bkz. proje taşımacılığı.
Taşmalı konteyner mi, break-bulk gemi mi?
Karar; parçaların ölçüsüne, ağırlığına ve sayısına, limanlara ve programa bağlıdır. Taşmalı konteyner, hattın kabul ettiği sınırlar içinde kalan ve düzenli hat programını kullanabilen tek bir parça ya da birkaç parça için uygundur. Parçalar hatların kabul ettiğinden daha büyük veya ağırsa, birlikte taşınacak çok sayıda parça varsa ya da uygun bir hat servisi yoksa, konvansiyonel bir gemide break-bulk (parça yük) ya da özel bir charter daha iyi cevaptır; bkz. gemi kiralama. Bazı projelerde ikisi birleştirilir: en büyük parçalar gemiye, daha küçükleri flat rack'lere gider. Seçenekleri yalnızca navlun satırına göre değil, toplam maliyete ve toplam riske göre karşılaştırırız; ayrıca bkz. deniz taşımacılığı.
Taşmalı yük için ekipman
| Ekipman |
Tipik kullanım |
Kontrol edilecek sınırlar |
| Open top konteyner |
Üstten vinçle yüklenen, yükseklik taşması olan yükler |
Çatı veya branda düzeni, tip için azami yükseklik ve azami yük |
| Flat rack (sabit veya katlanabilir uç duvarlı) |
Genişlik ve boy taşması olan yükler, ağır makine, boru ve blok |
Azami yük, bağlama noktaları, hattın kabul ettiği taşma |
| Platform (uç duvarsız) |
Çok uzun veya çok geniş yükler |
Bulunabilirlik, bağlama noktaları, liman ve gemi sınırları |
| Konvansiyonel gemide break-bulk |
Hat servislerinin kabul ettiğini aşan parçalar veya çok sayıda parça |
İki limandaki vinç kapasitesi ve istif planı |
Bu taşımada kullanılan evraklar
- Yük veri föyü ve çizim — ölçüler, taşma, brüt ağırlık, ağırlık merkezi ve kaldırma noktaları
- OOG rezervasyon talebi ve hat onayı — taşıyıcının ölçüleri ve istif konumunu kabulü
- Bağlama ve sabitleme planı (lashing and securing plan) — sabitleme noktaları, ekipman ve hesap
- Doğrulanmış brüt ağırlık (VGM) beyanı — yüklü birimin yüklemeye kabul edilmesinden önce gerekir
- Konşimento — taşıma sözleşmesi ve orijinal biçiminde kıymetli evrak
- Ticari fatura ve çeki listesi (packing list) — kıymet, koli adedi, ağırlık ve GTİP bilgisinin kaynağı
- İhracat beyannamesi — gümrük çıkış işleminin ana belgesi
- Olağan dışı yük izinleri — gabari dışı bir birimin karayolu ayakları için
- Nakliyat sigortası poliçesi — güverte istifini kapsayan
Sık sorulan sorular
Ölçüler doğru beyan edilmezse ne olur?
Hat yükü terminalde reddedebilir, fiilen kullanılan fazla yerin bedelini faturalayabilir veya uygun bir istif yeri bulunana kadar birimi bekletebilir. Eksik gösterilen bir taşma gemide güvenlik sorununa da yol açabilir. Bu nedenle ölçüler, yükün gerçekte yükleneceği haliyle, dışarı çıkan tüm parçalar dâhil alınmalıdır.
Taşmalı yük LCL olarak taşınabilir mi?
Uygulamada hayır. Taşmalı yük kendi birimini ve kendi hat onayını gerektirir; bu yüzden tam birim olarak rezerve edilir, başka yüklerle konsolide edilmez.
Taşmalı yükün sigortası farklı mıdır?
Kontrol edilmelidir. Taşmalı yük genellikle güvertede taşındığı için nakliyat sigortası poliçesinin güverte istifini kapsaması gerekir; yüksek değerli yüklerde sigortacı bir sörvey ya da bağlama planı isteyebilir. Rezervasyonun başında görüşün.
Kaybedilen slotların bedelini kim öder?
Birimin kapattığı yerin maliyetini hat yansıtır; genellikle OOG ek ücreti olarak ya da navlun fiyatının içinde. Teklifler arasında karşılaştırabilmek için teklifte ayrı kalem olarak gösterilmesini isteyin.
Taşmalı yük teklifi için hangi bilgiler gerekir?
Konteynerin önünden, arkasından, her iki yanından ve üstünden taşma miktarı, brüt ağırlık, ağırlık merkezi, bir çizim veya fotoğraflar, parça sayısı, yükleme ve boşaltma limanları ve hazır olma tarihi.