3. Ülke ve Transit Taşımacılığı: Cross-Trade ve Başka Ülkelerden Transit Geçiş
Ne Türkiye'den başlayan ne de Türkiye'de biten yükler ile bir ya da daha fazla ülkeden transit geçen yükler: güzergâh, transit evrakları, teminatlar ve teslim şekli tek elden organize edilir.
Her sevkiyat, forwarder'ın bulunduğu yerde başlamaz ya da bitmez. 3. ülke sevkiyatında, diğer adıyla cross-trade'de, satıcı da alıcı da Türkiye dışındadır ve navlun ikisi arasında organize edilir. Transit sevkiyatta ise yük, ne çıkış ne de varış ülkesi olan bir ya da daha fazla ülkenin topraklarından geçer. İkisi de ilk ayak yola çıkmadan önce güzergâhın, gümrük transit rejiminin ve evrakların doğru kurulmasına bağlıdır.
3. ülke (cross-trade) sevkiyatı nedir?
3. ülke sevkiyatı, malı iki ülke arasında taşır; ancak bu ülkelerin hiçbiri taşımayı organize eden forwarder'ın ülkesi değildir. Bir ülkedeki satıcı başka bir ülkedeki alıcıya satış yapar ve navlun, üçüncü bir yerden rezerve edilir, belgelendirilir ve takip edilir. Ticari soru, kimin rezervasyon yaptığı ve kimin ödediğidir: satış sözleşmesindeki teslim şekline göre ana taşımadan ya satıcı ya da alıcı sorumludur, forwarder'ın rolü de bundan doğar. Taşıma belgelerinde gönderici, alıcı ve bildirim tarafı (notify party) farklı ülkelerde olabilir; bu yüzden ayrıntıların fatura, çeki listesi ve konşimentoda tutarlı olması gerekir. Belirli bir hattı organize edip edemeyeceğimiz her talepte ayrıca teyit edilir; çıkış noktasını, varış noktasını ve yük ayrıntılarını bize iletmeniz yeterlidir.
Bir üçüncü ülke üzerinden transit geçiş neleri kapsar?
Transit sevkiyatta mal, bir ülkeden ithal edilmeden geçer. Gümrük transit rejimleri bunu mümkün kılar: mal gümrük gözetiminde, genellikle mühürlü olarak taşınır; transit ülkede kullanıma girmediği için orada ithalat vergileri alınmaz. Türkiye-Avrupa koridorundaki yaygın örnekler, ortak transit rejimi kapsamındaki T1 ve T2 transit beyannameleri ile TIR Sözleşmesi kapsamındaki TIR karnesidir. Rejim bir teminatla güvence altına alınır ve ancak mal ile mühürler varış gümrük idaresine sağlam ulaştığında kapatılır. Rejim usulüne uygun kapatılmazsa teminat nakde çevrilebilir. Karayolu taşımasında bir ülkeden geçiş ya da orada boşaltma için gerekli izinler, ikili kotalarla da sınırlandırılmış olabilir; bkz. karayolu taşımacılığı sayfası.
Güzergâh nasıl seçilir?
Güzergâh, çıkış ve varış noktasına, yüke ve teslim tarihine bağlıdır ve varsayılmaz, mevcut seçenekler arasında karşılaştırılır. Doğrudan bir deniz servisi olabilir ya da yükün bir hub'da aktarması gerekebilir; bir karayolu güzergâhı birkaç sınırı geçebilirken multimodal bir seçenek sınırda durma sayısını azaltabilir. Her seçeneğin kendi transit ülkeleri, sınır kapıları, izin gereksinimleri ve evrakları vardır. Rezervasyondan önce ilgili ülkelerin yaptırım, ihracat kontrolü ve ithalat kuralları ile yükü, tarafları ve güzergâhı etkileyen kısıtlamalar da kontrol edilmelidir. Bazı yükler için alınması zaman gerektiren lisans veya izin gerekir; bu yüzden bu kontroller sona değil başa konur.
Hangi evraklar ve gümrük adımları geçerlidir?
Evraklar moda ve ülkelere göre değişir, ancak temel set sabittir. Ticari fatura ve çeki listesi malı tanımlar; konşimento, CMR konşimentosu veya hava konşimentosu gibi taşıma belgesi taşımayı kanıtlar; varış ülkesi veya alıcı isterse menşe şahadetnamesi eklenir. Gümrük adımları güzergâhı izler: çıkış ülkesinde ihracat beyannamesi, geçilen ülkeler için transit beyannamesi ve varışta ithalat beyannamesi; her biri önceden belirlenebilen bir beyan sahibi tarafından verilir. Gümrük işleminin nasıl yürüdüğü için bkz. gümrükleme. Evraklar arasındaki uyumsuzluklar, örneğin isimlerde, miktarlarda veya GTİP kodlarında, sınırda gecikmenin sık görülen nedenidir.
- Taşıma belgesiyle tutarlı ticari fatura ve çeki listesi.
- Taşıma belgesi: konşimento, CMR konşimentosu veya hava konşimentosu.
- Güzergâhtaki ülkeler için ihracat, transit ve ithalat beyannameleri.
- Yük veya varış ülkesi gerektiriyorsa menşe şahadetnameleri, lisanslar ve izinler.
Maliyeti ve riski kim üstlenir?
Satış sözleşmesindeki teslim şekli, maliyetleri ve riski satıcı ile alıcı arasında paylaştırır; olağan çerçeve Incoterms 2020'dir. 3. ülke sevkiyatında taşımayı kimin rezerve edeceğini, navlunu kimin ödeyeceğini ve terminal elleçleme ile depolama gibi her iki uçtaki masrafları kimin karşılayacağını yazılı olarak belirlemekte yarar vardır. Transit sevkiyatta ise transit teminatının maliyeti ve sınırlardaki bekleme masraflarının da bir sahibi olmalıdır. Nakliyat sigortası ayrı bir sözleşmedir ve poliçe gerçek güzergâhı ve gerçek tarafları belirtmelidir; böylece bir hasar talebi, beklenmedik bir transit ülke gerekçesiyle tartışmalı hâle gelmez.
3. ülke ve transit taşımalarda gecikmeye ne yol açar?
Gecikmeler nadiren mesafeden kaynaklanır. Olağan nedenler sınır yoğunluğu, dönem içinde tükenen geçiş belgesi kotaları, evrak uyumsuzlukları, kapatılmamış bir transit rejimi, kısa sürede değişen mevzuat ve güzergâhtaki hava koşullarıdır. Her ek ülke olası bir durak ekler; bu nedenle güzergâhta ne kadar çok ülke varsa planda tampon süre o kadar önemlidir. Bu yüzden bir güzergâh için sabit gün sayısı vaat etmeyiz; her sevkiyatı kendi haftasının sınır ve ekipman durumuna göre planlar, plan değişmek zorunda kalırsa sizi bilgilendiririz.
3. ülke sevkiyatı ile transit sevkiyatın karşılaştırması
| Açı |
3. ülke (cross-trade) |
Bir üçüncü ülke üzerinden transit |
| Nedir |
Mal, hiçbiri forwarder'ın kendi ülkesi olmayan iki ülke arasında taşınır |
Mal, ne çıkış ne varış ülkesi olan bir ya da daha fazla ülkeden geçer |
| Ana soru |
İki ülke arasındaki taşımayı kim rezerve eder ve öder |
Hangi ülkelerden ve hangi transit rejimi altında geçilir |
| Gümrük odağı |
Çıkış ülkesinde ihracat, varış ülkesinde ithalat |
Transit beyannamesi, teminat, mühürler ve rejimin kapatılması |
| Temel evraklar |
Taraflar arasında tutarlı fatura, çeki listesi, taşıma belgesi |
T1/T2 beyannamesi veya TIR karnesi, karayolu ayakları için izinler |
| Ana risk |
Taraflar ve belgeler arasında uyuşmayan ayrıntılar |
Sınırda bekleme, kotanın tükenmesi, kapatılmamış rejim |
Bu taşımada kullanılan evraklar
- Ticari fatura ve çeki listesi (packing list) — kıymet, koli adedi, ağırlık ve GTİP bilgisinin kaynağı
- Konşimento, CMR konşimentosu veya hava konşimentosu — moda göre taşıma sözleşmesini kanıtlar
- T1 / T2 transit beyannamesi — ortak transit rejimi kapsamındaki elektronik transit beyanı
- TIR karnesi — mühürlü karayolu araçları ve konteynerler için teminatlı uluslararası transit belgesi
- Geçiş belgesi — ikili karayolu kotası kapsamında bir ülkeden geçiş veya orada boşaltma izni
- İhracat beyannamesi — çıkış ülkesindeki gümrük çıkış işleminin ana belgesi
- İthalat beyannamesi — varış ülkesindeki gümrük giriş belgesi
- Menşe şahadetnamesi — varış ülkesi veya alıcı isterse malın menşe ülkesini gösterir
- Lisanslar ve izinler — yük, taraflar veya güzergâh kontrollere tabiyse
- Nakliyat sigortası poliçesi — gerçek güzergâhı ve tarafları belirtir
Sık sorulan sorular
Cross-trade sevkiyat nedir?
Cross-trade veya 3. ülke sevkiyatı, malın navlunu organize eden forwarder'ın ülkesinden farklı iki ülke arasında taşındığı sevkiyattır. Satıcı ile alıcı yurt dışındadır; forwarder aralarındaki taşımayı rezerve eder, belgelendirir ve takip eder.
Türkiye dışındaki iki ülke arasında yük taşıyabilir misiniz?
Evet, 3. ülke sevkiyatları hizmetimizin bir parçasıdır. Uygunluk hatta bağlıdır; bu yüzden her talepte teyit ederiz: çıkış noktasını, varış noktasını, yükün tanımını, ölçü ve ağırlığını ve hazır olma tarihini iletin.
T1 ile TIR karnesi arasındaki fark nedir?
İkisi de malın transit rejimi altında gümrük bölgelerini geçmesini sağlar. T1, ortak transit rejimi kapsamındaki, elektronik olarak açılan ve bu rejim kapsamında teminatlandırılan bir transit beyannamesidir. TIR karnesi ise TIR Sözleşmesi kapsamında mühürlü karayolu araçları veya konteynerler için düzenlenen teminatlı uluslararası transit belgesidir. Hangisinin geçerli olduğu güzergâha, ülkelere ve taşımaya bağlıdır.
Transit teminatını kim öder?
Bu, transit rejimini kimin organize ettiğine bağlıdır ve sevkiyat başlamadan önce yazılı olarak kararlaştırılmalıdır. Teminat, rejim varış idaresinde usulüne uygun kapatıldığında serbest kalır; dolayısıyla transit riskini üstlenen tarafın malın ve mühürlerin sağlam ulaşacağından da emin olması gerekir.
Karayolu taşımasında transit geçiş belgesi gerekir mi?
Güzergâh, karayolu transitini ikili kotalarla düzenleyen ülkelerden geçiyorsa, orayı geçmek veya orada boşaltma yapmak için bir belge gerekir. Kotalar önceden planlanır ve yıl içinde tükenebilir; bu yüzden güzergâh seçilirken belge durumu kontrol edilir, durum sıkışıksa Ro-Ro ve intermodal gibi alternatifler değerlendirilir.