TIR karnesi nedir?
TIR karnesi, TIR Sözleşmesi uyarınca mühürlü karayolu araçları veya konteynerler için düzenlenen, teminatlı uluslararası bir transit belgesidir. Eşyanın ara ülkelerden gümrük gözetiminde, her sınırda ayrı bir vergi ve teminat süreci yaşanmadan geçmesini sağlar. Avrupa yönündeki diğer bilinen yol, T1 veya T2 beyannamesinin elektronik olarak açıldığı ortak transit rejimidir.
Transit rejim ne işe yarar?
Transit rejim, serbest dolaşımda olmayan ya da ihracat işlemleri tamamlanmış eşyanın gümrük gözetimi altında bir gümrük idaresinden diğerine taşınmasını düzenler. Amacı, eşya birden çok ülkeden geçerken her sınırda ayrı vergi ve teminat süreci yaşanmasını önlemektir. Eşyanın varışta nasıl serbest bırakılacağı ise ayrı bir adımdır ve gümrükleme sayfasında anlatılır.
TIR karnesi nedir?
TIR karnesi, transit araçlarının en bilinenidir. Birleşmiş Milletler Avrupa Ekonomik Komisyonu çatısındaki TIR Sözleşmesi'ne dayanır, kefil kuruluşların verdiği teminatla çalışır ve mühürlü araçların ara ülkelerde açılmadan geçmesini sağlar. Karne, mühürlü karayolu araçları veya konteynerler içindir; bir gümrük transit belgesidir ve taşıma sözleşmesini kanıtlayan taşıma senedinin, yani CMR taşıma senedinin yerini tutmaz.
- Dayanak: Birleşmiş Milletler Avrupa Ekonomik Komisyonu çatısındaki TIR Sözleşmesi
- Teminat: kefil kuruluşlar verir
- Araç: mühürlü, ara ülkelerde açılmadan geçer
Ortak transit rejimi (T1 ve T2) nedir?
Avrupa yönünde ikinci yol ortak transit rejimidir. T1 veya T2 beyannamesi NCTS üzerinden elektronik olarak açılır ve eşya bu rejim kapsamında teminat altındadır. T1 de TIR karnesi de eşyanın gümrük bölgeleri arasından transit rejimle geçmesini sağlar; farkları hukuki dayanakta ve açılış biçimindedir.
Aralarındaki seçim nasıl yapılır?
Hangisinin kullanılacağı güzergâha, eşyanın statüsüne ve varış ülkesinin uygulamasına göre belirlenir. Cevap her sevkiyatta aynı olmayabilir; bu yüzden kararı sevkiyat başlamadan gümrük müşavirinizle birlikte netleştiriyoruz. Ne Türkiye'den başlayan ne de Türkiye'de biten yüklerde aynı soru başka ülkelerle gündeme gelir ve 3. ülke ve transit sevkiyatlar sayfasında ele alınır.
Yanında hangi başka belgeler gider?
Karayolu sevkiyatı birden çok belgeyle ilerler. Transit aracı ve CMR taşıma senedinin yanında dosyada ticari fatura ile çeki listesi, ihracat beyannamesi, varsa A.TR veya EUR.1 dolaşım belgesi ve güzergâhın gerektirdiği yerde geçiş belgesi bulunur. Fatura, çeki listesi, CMR ve dolaşım belgesi arasında kap adedi veya ağırlıkta fark olması beyannameyi durdurur.
TIR karnesi ile T1/T2 ortak transitin karşılaştırması
| Ölçüt |
TIR karnesi |
T1 / T2 beyannamesi |
| Hukuki dayanak |
Birleşmiş Milletler Avrupa Ekonomik Komisyonu çatısındaki TIR Sözleşmesi |
Ortak transit rejimi |
| Nedir |
Teminatlı uluslararası transit belgesi |
NCTS üzerinden elektronik olarak açılan transit beyannamesi |
| Teminat |
Kefil kuruluşlar verir |
Ortak transit rejimi kapsamında teminat altındadır |
| Tipik kullanım |
Mühürlü karayolu araçları veya konteynerler |
Avrupa yönünde ortak transit rejimiyle taşınan eşya |
Sık sorulan sorular
T1 ile TIR karnesi arasındaki fark nedir?
İkisi de eşyanın gümrük bölgeleri arasından transit rejimle geçmesini sağlar. T1, ortak transit rejimi kapsamında elektronik olarak açılan bir transit beyannamesidir ve bu rejim kapsamında teminat altındadır. TIR karnesi ise TIR Sözleşmesi uyarınca mühürlü karayolu araçları veya konteynerler için düzenlenen teminatlı uluslararası transit belgesidir. Hangisinin geçerli olacağı güzergâha, ülkelere ve taşımaya bağlıdır.
TIR karnesi CMR'nin yerini tutar mı?
Hayır, ikisi farklı iş görür. CMR taşıma senedi taşıma sözleşmesini ve yükün taşıyıcıya teslimini kanıtlar; hasar şerhleri oraya yazılır. TIR karnesi ise teminatlı gümrük transit belgesidir. Bir karayolu sevkiyatında normalde ikisi birlikte bulunur.
TIR karnesi mi T1 mi kullanılacağına kim karar verir?
Güzergâha, eşyanın statüsüne ve varış ülkesinin uygulamasına bağlıdır. Aracın güzergâha uymayan bir belge yüzünden sınırda durmaması için bunu sevkiyat başlamadan gümrük müşavirinizle birlikte netleştiriyoruz.
Geçiş belgesi de aynı şey midir?
Hayır. Geçiş belgesi, ülkelerin ikili anlaşmalarla birbirine tanıdığı araç kontenjanıdır; bir ülkeden transit geçmek veya o ülkeye yük indirmek için gerekir. Araca verilmiş bir izindir; TIR karnesi ya da T1/T2 beyannamesi ise eşya için gümrük transit aracıdır. Kontenjan yıl içinde tükenirse araç bulmak zorlaşır ve sevkiyat genellikle Ro-Ro ya da intermodal güzergâha kaydırılır.