CMR taşıma senedi nedir?
CMR, uluslararası karayolu taşımalarında düzenlenen taşıma senedidir; taşıma sözleşmesinin varlığını ve yükün taşıyıcıya belirtilen durumda teslim edildiğini kanıtlar. Adını 1956 tarihli CMR Konvansiyonu'ndan alır ve eşyanın teslim alındığı yer ile teslim edileceği yer iki farklı ülkedeyse ve bu ülkelerden en az biri konvansiyona taraf ise geçerlidir. Deniz konşimentosundan farklı olarak kıymetli evrak değildir: teslim, senette yazılı alıcıya yapılır.
CMR kıymetli evrak mıdır?
Hayır. CMR kıymetli evrak değildir, ciro edilerek malın mülkiyeti devredilemez; teslim, senette yazılı alıcıya yapılır. Bu, orijinalini usulüne uygun elinde tutanın yükü kimin alabileceğini belirlediği deniz konşimentosundan önemli farktır. Ne CMR taşıma senedi ne de hava konşimentosu ciro edilebilir. Bunun sonucunda karayolu taşımacılığında, belgeyi elinde tutanın yükü kontrol ettiği deniz kuralının karşılığı yoktur; ödeme güvencesi akreditif, belgeye karşı ödeme veya bankayı alıcı olarak yazma gibi başka yollarla kurulur.
Kaç orijinal düzenlenir, kimde durur?
CMR Konvansiyonu uyarınca üç orijinal düzenlenir: biri gönderene, biri yükle birlikte giden, biri taşıyıcıya. Karayolu taşımasında malın üzerindeki tasarruf hakkı, yani yol sırasında teslim talimatını kimin değiştirebileceği, Konvansiyon'un 12. maddesiyle düzenlenir.
Şerh alanı neden bu kadar önemli?
Uygulamada CMR'nin en kritik yeri şerh alanıdır. Teslim sırasında kap adedi, ambalaj durumu veya ıslaklık gibi tespitler CMR'ye yazılmalıdır; yazılmazsa sonradan hasar iddiasını kanıtlamak zorlaşır. Bu yüzden hasarı senede yazmadan yük teslim alınmamalıdır. Fotoğraflar, tartı fişi ve teslim tutanağı, CMR ile birlikte talep dosyasının esasını oluşturur.
- Gözle görülür kayıp veya hasarı teslim anında CMR'ye yazın
- Kap adedini ve ambalaj durumunu not edin
- Fotoğrafları, tartı fişini ve teslim tutanağını saklayın
Taşıyıcı ne kadarından sorumludur?
Konvansiyon, taşıyıcının sorumluluğunu eksilen brüt kilogram başına 8,33 SDR ile sınırlar. Kast veya ağır kusur halinde bu sınır kalkar. Yüksek değerli yüklerde, CMR sorumluluk sınırının üzerindeki değeri güvence altına alan ayrı bir nakliyat emtia sigortası yaptırmak bu yüzden standart uygulamadır.
Talep için süreler nelerdir?
Gözle görülür kayıp veya hasar, teslim anında CMR üzerine şerh düşülerek bildirilir. Dışarıdan fark edilmeyen hasarlarda konvansiyon, teslimden itibaren yedi gün içinde (pazar günleri ve resmî tatiller hariç) yazılı bildirim ister. Gecikme zararı talepleri için yazılı şerh, eşyanın alıcının emrine verildiği andan itibaren yirmi bir gün içinde gönderilmelidir. Bu yüzden teslimde yapılan kontrol ve senede düşülen şerh her şeyden önce gelir.
CMR taşıma senedi, deniz konşimentosu ve hava konşimentosunun karşılaştırması
| Ölçüt |
CMR taşıma senedi |
Deniz konşimentosu |
Hava konşimentosu (AWB) |
| Taşıma modu |
Karayolu, sözleşmeye taraf ülkeler arasında |
Deniz |
Hava |
| Kıymetli evrak |
Hayır |
Evet, devredilebilir (emre yazılı) biçimiyle |
Hayır |
| Ciro edilebilir mi? |
Hayır |
Evet, emre yazılıysa |
Hayır |
| Orijinal sayısı |
Üç: gönderen, yükle giden, taşıyıcı |
En yaygını üçlü set |
Üç: taşıyıcı, alıcı, gönderen |
| Teslim edilen |
Senette yazılı alıcı |
Orijinalin usulüne uygun hamili |
Senette yazılı alıcı |
Sık sorulan sorular
Yük hasarlı teslim edilirse ne yapılmalı?
Hasarı CMR'ye yazmadan teslim almayın. Gözle görülür kayıp veya hasar, teslim anında CMR üzerine şerh düşülerek bildirilir. Dışarıdan fark edilmeyen hasarlarda konvansiyon, teslimden itibaren yedi gün içinde (pazar günleri ve resmî tatiller hariç) yazılı bildirim ister; gecikme zararı talepleri için yazılı şerh, eşyanın alıcının emrine verildiği andan itibaren yirmi bir gün içinde gönderilmelidir. Fotoğraf, tartı fişi ve teslim tutanağı dosyanın esasını oluşturur.
CMR yükümün tüm değerini karşılar mı?
Her zaman değil. Taşıyıcının sorumluluğu eksilen brüt kilogram başına 8,33 SDR ile sınırlıdır ve kast ya da ağır kusur yoksa bu sınır uygulanır. Yüksek değerli yüklerde bu sınırın üzerindeki değeri ayrı bir nakliyat emtia sigortası güvence altına alır.
CMR, konşimento gibi ödeme güvencesi olarak kullanılabilir mi?
Hayır. CMR kıymetli evrak değildir; ibraz etmek yükün kontrolünü vermez ve teslim senette yazılı alıcıya yapılır. Karayolunda ödeme güvencesi akreditif, belgeye karşı ödeme veya bankayı alıcı olarak yazma gibi başka yollarla kurulur.
CMR her karayolu sevkiyatı için geçerli midir?
Eşyanın teslim alındığı yer ile teslim edileceği yer iki farklı ülkedeyse ve bu ülkelerden en az biri CMR Konvansiyonu'na taraf ise geçerlidir. Güzergâhın gümrük belgeleriyle, örneğin TIR karnesi veya T1/T2 transit beyannamesiyle yan yana yürür: CMR taşıma sözleşmesini kanıtlar, onlar ise gümrük transit belgeleridir.