Τι είναι η φορτωτική (B/L);
Η φορτωτική (B/L) είναι το έγγραφο με το οποίο ο μεταφορέας αναγνωρίζει ότι έχει παραλάβει τα εμπορεύματα ή τα έχει φορτώσει επί του πλοίου. Αποτελεί απόδειξη της σύμβασης μεταφοράς και, στη διαπραγματεύσιμη μορφή της, παραστατικό τίτλο (document of title) που καθορίζει σε ποιον παραδίδονται τα εμπορεύματα στο λιμάνι άφιξης. Εκδίδεται στη θαλάσσια μεταφορά και το φορτίο αποδεσμεύεται έναντι προσκόμισης του πρωτοτύπου από τον νόμιμο κομιστή.
Μεταβιβάζει η φορτωτική την κυριότητα;
Η φορτωτική μεταβιβάζει την κατοχή των εμπορευμάτων, όχι την κυριότητα. Σύμφωνα με το άρθρο 1234 του Τουρκικού Εμπορικού Κώδικα, αφού τα εμπορεύματα έχουν παραληφθεί για μεταφορά, η παράδοση της φορτωτικής στο πρόσωπο που δικαιούται να παραλάβει τα εμπορεύματα βάσει αυτής έχει το ίδιο έννομο αποτέλεσμα με την παράδοση των ίδιων των εμπορευμάτων, και το πρόσωπο που παραλαμβάνει δεόντως το έγγραφο καθίσταται έμμεσος κάτοχος. Το αν έχει μεταβιβαστεί η κυριότητα είναι ζήτημα της υποκείμενης σύμβασης πώλησης. Η διαφορά έχει σημασία στην πράξη: ένας αγοραστής μπορεί να κρατά την πρωτότυπη φορτωτική και παρ’ όλα αυτά να μην είναι ο κύριος, αν η πώληση προβλέπει ότι η κυριότητα μεταβιβάζεται μόνο με την πλήρη πληρωμή. Ο μεταφορέας δεν εξετάζει την πώληση· οφείλει να παραδώσει το φορτίο στον νόμιμο κομιστή της φορτωτικής. Γι’ αυτό οι τράπεζες ζητούν την πρωτότυπη φορτωτική στην ενέγγυα πίστωση: το έγγραφο λειτουργεί ως εξασφάλιση που ελέγχει ποιος μπορεί να παραλάβει το φορτίο.
Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα σε ονομαστική φορτωτική, φορτωτική σε διαταγή και φορτωτική στον κομιστή;
Η διαφορά έγκειται στο σε ποιον και με ποιον τρόπο μπορεί να μεταβιβαστεί το έγγραφο. Η φορτωτική σε διαταγή μεταβιβάζεται με οπισθογράφηση και παράδοση, και είναι ο τύπος που χρησιμοποιείται περισσότερο στο διεθνές εμπόριο. Αν το πεδίο του παραλήπτη αναγράφει μόνο «to order», η φορτωτική εκδίδεται σε διαταγή του αποστολέα και κανείς δεν μπορεί να παραλάβει το φορτίο αν ο αποστολέας δεν την οπισθογραφήσει. Στην ονομαστική φορτωτική ο παραλήπτης κατονομάζεται και το έγγραφο δεν μεταβιβάζεται με οπισθογράφηση. Η φορτωτική στον κομιστή μεταβιβάζεται με την παράδοση του εγγράφου και, επειδή ο κίνδυνος απώλειας είναι πολύ υψηλός, σπάνια επιλέγεται στην πράξη. Η επιλογή συνδέεται με τον εμπορικό κίνδυνο: σε φορτίο που δεν έχει ακόμη πληρωθεί, η φορτωτική σε διαταγή επιτρέπει στον πωλητή να κρατήσει τα εμπορεύματα.
- Σε διαταγή: μεταβιβάζεται με οπισθογράφηση και παράδοση· το πρότυπο στις συναλλαγές με ενέγγυα πίστωση.
- Ονομαστική: ο παραλήπτης κατονομάζεται· δεν μπορεί να μεταβιβαστεί με οπισθογράφηση.
- Στον κομιστή: μεταβιβάζεται με την παράδοση του εγγράφου· υψηλός κίνδυνος απώλειας.
Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα σε πρωτότυπη φορτωτική, telex release και sea waybill;
Και τα τρία ρυθμίζουν την παράδοση του φορτίου, αλλά το κλειδί της παράδοσης είναι διαφορετικό. Με την πρωτότυπη φορτωτική, το φορτίο παραδίδεται μόνο έναντι προσκόμισης ενός πρωτοτύπου στον πράκτορα του μεταφορέα στο λιμάνι άφιξης. Το telex release δεν είναι ξεχωριστός τύπος εγγράφου αλλά ενέργεια που διενεργείται σε έντυπη φορτωτική: αφού ο πωλητής έχει πληρωθεί, όλα τα πρωτότυπα παραδίδονται στον πράκτορα του μεταφορέα στο λιμάνι φόρτωσης και ο μεταφορέας δίνει εντολή στον πράκτορά του στον προορισμό να αποδεσμεύσει το φορτίο, οπότε δεν χρειάζεται να αναμένεται έντυπο. Με το sea waybill δεν εκτυπώνεται κανένα πρωτότυπο· το έγγραφο δεν είναι διαπραγματεύσιμο και το φορτίο παραδίδεται στον αναγραφόμενο παραλήπτη μετά από έλεγχο ταυτότητας. Η επιλογή αφορά την εμπορική εμπιστοσύνη. Η πρωτότυπη φορτωτική είναι η ισχυρότερη εξασφάλιση πληρωμής, αλλά αν τα έγγραφα καθυστερήσουν στο ταχυδρομείο, το κοντέινερ περιμένει στο λιμάνι και αρχίζει να τρέχει το demurrage. Το sea waybill άρει αυτή την καθυστέρηση, αλλά αποδυναμώνει τη διαπραγματευτική θέση του πωλητή.
Διατηρεί ο αποστολέας το δικαίωμα ελέγχου με ένα sea waybill;
Ναι, εκτός αν συμφωνηθεί διαφορετικά, το δικαίωμα ελέγχου παραμένει στον αποστολέα. Το sea waybill δεν μπορεί να οπισθογραφηθεί και δεν είναι παραστατικός τίτλος, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι ο αποστολέας χάνει κάθε λόγο για το φορτίο. Σύμφωνα με τους CMI Uniform Rules for Sea Waybills του 1990, ο αποστολέας έχει τη δυνατότητα να μεταβιβάσει το δικαίωμα ελέγχου στον παραλήπτη, αλλά μόνο αν ασκήσει τη δυνατότητα αυτή το αργότερο τη στιγμή που τα εμπορεύματα παραδίδονται στον μεταφορέα, και η επιλογή αυτή πρέπει να σημειώνεται στο έγγραφο. Όσο δεν μεταβιβάζει το δικαίωμα, ο αποστολέας μπορεί να αλλάξει τον παραλήπτη ή την εντολή παράδοσης με γραπτή εντολή προς τον μεταφορέα. Ορισμένες συμβάσεις χρησιμοποιούν τη σημείωση «NODISP»: ο αποστολέας παραιτείται εκ των προτέρων από το δικαίωμα αλλαγής του παραλήπτη, κάτι που ενισχύει τη θέση του παραλήπτη. Εν ολίγοις, το sea waybill δεν παρέχει εξασφάλιση που μπορεί να προσκομιστεί σε τράπεζα, αλλά ο πωλητής δεν έχει αφήσει το φορτίο εντελώς χωρίς έλεγχο.
Είναι τα αεροπορικά και τα οδικά δελτία αποστολής φορτωτικές;
Όχι. Ούτε το αεροπορικό δελτίο αποστολής (AWB) ούτε το δελτίο αποστολής CMR είναι παραστατικός τίτλος, και κανένα από τα δύο δεν μπορεί να οπισθογραφηθεί. Το αεροπορικό δελτίο αποστολής αποτελεί απόδειξη της σύμβασης μεταφοράς και της παραλαβής του φορτίου. Συντάσσονται τρία πρωτότυπα, ένα για τον μεταφορέα, ένα για τον παραλήπτη και ένα για τον αποστολέα, αλλά το έγγραφο δεν αντιπροσωπεύει τα εμπορεύματα, και η αεροπορική εταιρεία παραδίδει το φορτίο στον αναγραφόμενο παραλήπτη. Το δελτίο αποστολής CMR λειτουργεί με την ίδια λογική, με τρία πρωτότυπα σύμφωνα με τη Σύμβαση CMR: ένα για τον αποστολέα, ένα που ταξιδεύει με τα εμπορεύματα και ένα για τον μεταφορέα. Το δικαίωμα διάθεσης των εμπορευμάτων στην οδική μεταφορά ρυθμίζεται από το άρθρο 12 της Σύμβασης. Ως αποτέλεσμα, η αεροπορική και η οδική μεταφορά δεν έχουν ισοδύναμο του θαλάσσιου κανόνα ότι όποιος κατέχει το έγγραφο ελέγχει το φορτίο· η εξασφάλιση πληρωμής δομείται με άλλα μέσα, όπως η ενέγγυα πίστωση, τα έγγραφα έναντι πληρωμής ή ο ορισμός της τράπεζας ως παραλήπτη.
Πρωτότυπη φορτωτική, telex release και sea waybill σε σύγκριση
| Κριτήριο |
Πρωτότυπη φορτωτική (B/L) |
Telex release |
Sea waybill |
| Παραστατικός τίτλος (document of title) |
Ναι |
Δεν είναι ξεχωριστό έγγραφο· ενέργεια σε φορτωτική που είναι παραστατικός τίτλος |
Όχι |
| Μπορεί να οπισθογραφηθεί; |
Ναι, αν είναι σε διαταγή |
Όχι, αφού έχουν παραδοθεί τα πρωτότυπα |
Όχι |
| Πρωτότυπο που απαιτείται στην παράδοση |
Απαιτείται |
Δεν απαιτείται· αρκεί η εντολή αποδέσμευσης του μεταφορέα |
Δεν απαιτείται· αρκούν η ταυτότητα και η εξουσιοδότηση του παραλήπτη |
| Πρέπει τα έγγραφα να φτάσουν στον προορισμό; |
Ναι, και η καθυστέρηση δημιουργεί κίνδυνο demurrage |
Όχι |
Όχι |
| Καταλληλότητα για ενέγγυα πίστωση |
Το καταλληλότερο έγγραφο |
Διαφέρει ανά τράπεζα· γενικά δεν προτιμάται |
Γενικά δεν γίνεται δεκτό |
| Τυπική χρήση |
Νέος ή επισφαλής αγοραστής, συναλλαγές με ενέγγυα πίστωση |
Φορτίο που έχει ήδη πληρωθεί |
Αποστολές εντός ομίλου, αξιόπιστος αγοραστής |
Συχνές ερωτήσεις
Πόσες πρωτότυπες φορτωτικές εκδίδονται;
Το πιο συνηθισμένο σετ είναι 3/3: τρία πρωτότυπα και συνήθως τρία μη διαπραγματεύσιμα αντίγραφα. Η προσκόμιση οποιουδήποτε από τα τρία πρωτότυπα αρκεί για την παραλαβή του φορτίου, και μόλις χρησιμοποιηθεί ένα, τα υπόλοιπα χάνουν την ισχύ τους. Στις συναλλαγές με ενέγγυα πίστωση οι τράπεζες ζητούν συνήθως ολόκληρο το σετ των πρωτοτύπων, και η ελλιπής προσκόμιση αποτελεί λόγο ασυμφωνίας.
Ποιος εκδίδει τη φορτωτική;
Την εκδίδει ο μεταφορέας ή ο πράκτοράς του ή ο πλοίαρχος για λογαριασμό του. Όταν ένας διαμεταφορέας (freight forwarder) αναλαμβάνει τη μεταφορά στο όνομά του, εκδίδει τη δική του house φορτωτική (HBL). Το περιεχόμενο βασίζεται στις οδηγίες φόρτωσης του αποστολέα, οπότε ο κίνδυνος λαθών σε πεδία όπως το όνομα του παραλήπτη, η περιγραφή των εμπορευμάτων και ο κωδικός HS βαρύνει τον αποστολέα. Δεν μπορεί να γίνει διόρθωση αν δεν παραδοθούν τα πρωτότυπα.
Πώς παραλαμβάνεται το φορτίο αν χαθεί η πρωτότυπη φορτωτική;
Μια χαμένη φορτωτική δεν καθίσταται άκυρη από μόνη της· ένα δικαστήριο πρέπει να ακυρώσει το έγγραφο. Επειδή αυτό απαιτεί χρόνο, στην πράξη οι μεταφορείς μπορούν να αποδεσμεύσουν το φορτίο έναντι τραπεζικής εγγύησης. Το ποσό και η διάρκεια της εγγύησης καθορίζονται από τον μεταφορέα, ο οποίος δεν υποχρεούται να τη δεχτεί. Για να μειωθεί ο κίνδυνος, τα πρωτότυπα αποστέλλονται σε χωριστά δέματα.
Είναι το telex release το ίδιο με το sea waybill;
Όχι. Το telex release είναι μια ενέργεια που εφαρμόζεται σε έντυπη φορτωτική: τα πρωτότυπα παραδίδονται στον μεταφορέα στο λιμάνι φόρτωσης. Το sea waybill είναι εξαρχής ένα μη διαπραγματεύσιμο έγγραφο μεταφοράς, και δεν εκτυπώνεται ποτέ πρωτότυπο. Το πρακτικό αποτέλεσμα είναι παρόμοιο, επειδή ο παραλήπτης παραλαμβάνει το φορτίο χωρίς να περιμένει έντυπο, αλλά η νομική φύση και ο έλεγχος που διατηρεί ο πωλητής είναι διαφορετικά.